Ushaqlarda heraretin yukselmesi zamani ilk yardim

width="330" height="250" alt="">

Anarim.Az- in Tibbi Melumat Bolmesi: Ushaqlarda heraretin yukselmesi zamani ilk yardim Etrafli İlk tibbi yardim / 08.05.2011 / Baxish: 199131 Valideynler bilmelidirler ki, korpelerde heraretin bir qeder yukselmesi hec de, mutleq olaraq her hansi bir xesteliyin elameti deyil. Xesteliyin diger elametlerinin olmamasi fonunda 1 yashadek olan ushaqlarda temperaturun 37,2o C-dek olmasi normal hesab edilir. 1 yashinadek olan ushaqlarda termorequlyasiya prosesi (bedende olan istiliyi etraf muhite vermek) yaxshi inkishaf etmediyi ucun, onlarin temperaturu bezi hallarda sadece olaraq, meselen, onu havaya uygun olmayaraq isti geyindirdikde ve ya axsham yatarken heddinden artiq isti burudukde qalxa biler. Bu halda, temperaturu ashagi salmaq ucun ushagi, sadece olaraq, bir qeder yungul geyindirmek lazimdir. Bir qeder yuxari yashlarda olan ushaqlarda temperaturun yukselmesi, ushaq heddinden artiq hereketli olduqda - qacdiqda, atilib-dushdukde, cox terledikde bash vere biler. Bu halda ushagi bir yerde otuzduraraq ona istediyi qeder su vermek ve sakitleshdirmek lazimdir. Bir qeder kecdikden sonra ise onun temperaturunu bir daha olcun. Eger heraret enibse, demek narahatciliq ucun bir sebeb yoxdur. Guclu emosiyalar (sevinc, keder, qorxu) da, hissiyyatli ve esebi ushaqlarda, temperaturun yukselmesine sebeb ola biler. Bu halda, ushagi yataga uzadaraq onu qucaqlamaq, sakitleshdirmek ve icmeye bir qeder su vermek lazimdir. Gunvurma, istivurma, uzun suren qusma ve ishal neticesinde orqanizmin susuzlashmasi kimi hallar da temperaturun yukselmesine sebeb ola biler. Elbetde ki, ushaqlarda temperaturun yukselmesinin en cox yayilmish sebebleri – keskin respirtor virus infeksiyasi (KRVİ), qrip, angina ve s. xestelikler olur. Temperaturun yukselmesi her hansi bir infeksiyaya qarshi bedenin tebii reaksiyasidir. Orqanizm infeksiya ile mubarize apararken, immun sistemini seferber eden, xususi madde olan interferon hazirlayir. Heraret yuksek olduqca, interferon daha cox miqdarda hazirlanir. Bundan bashqa, yukselmish heraret, orqanizme daxil olan infeksiyalarla mubarize etmek ucun, qanda anticisimlerin emele gelmesini de stimullashdirir. Temperaturun yukselmesi ishtahanin azalmasina, ushagin az hereket etmesine sebeb olur. Bu ise, xesteliye qarshi mubarizede vacib olan - beden enerjisine qenaet etmeye imkan verir. Belelikle, temperaturun mueyyen seviyyeye qeder yukselmesi, bedene neinki ziyan vurmur, hetta eksine olaraq, xesteliye qarshi mubarizede qalib gelmekde orqanizme komek edir. Ancaq, heraretin cox yukselmesi ushaq orqanizmi ucun cox tehlukelidir! Bezi hallarda yuksek heraret ushaqlarda qicolmalara ve hetta olume de sebeb ola biler. Valideynler hemcinin onu da bilmelidirler ki, “zerersiz” hesab edilen angina ve qripden savayi, heraretin xeyli derecede yukselmesi (39o C-den artiq), diger daha agir ve tehlukeli olan pnevmoniya (ag ciyerlerin iltihabi), pielonefrit (boyreklerin iltihabi), sepsis (tehlukeli mikroblarin qana kecmesi) ve s. xestelikler neticesinde de ola biler. Buna gore de yuksek heraret zamani ushaga ilkin yardim gosterdikden sonra, ushaga nezaret eden hekim-pediatri tez bir zamanda eve cagirmaq lazimdir. Hekim ushagi muayine ederek temperaturun yukselmesinin sebebini mueyyen etdikden sonra ona muvafiq mualice de teyin edecekdir. Ushaqlarda herareti duzgun olaraq nece olcmek lazimdir? Boyuklerde oldugu kimi ushaqlarda da herareti – qoltuq altinda olcmek lazimdir. Pediatrlar ushagin temperaturunu duz bagirsaqda olcmeyi meslehet gormurler. Ona gore ki, duz bagirsaqda olan heraret, beden heraretinden adeten 1oC daha yuksek olur. Ekser hekimler bele hesab edirler ki, temperaturun olculmesi ucun adi civeli termometrden istifade etmek daha yaxshidir. Elektron termometrler rahat olsa da, hekimlerin mushahidelerine gore daha tez-tez “sehv edirler”. Ushagin ozunun shexsi termometri olmali ve her defe istifade edilmezden evvel onu spirtle silmek lazimdir. Ushagin beden temperaturunu o arxasi uste uzanarken olcmek daha yaxshidir. Bu zaman qoltuqalti nahiye quru olmalidir. Eger ushaq terlemishse, evvelce qoltugun altini silmek lazimdir. Termometri ushagin qoltugunun altina qoyaraq, onun surushub dushmemesine nezaret edin. Civeli termometr ile temperaturun olculme muddeti 5-7 deqiqedir. Ushaq xeyli burunmush olarsa, bu, xususen de korpe ushaqlarda, temperaturun neticesine tesir ede biler. Ushaq xeyli yorgun ve esebi olduqda, agladiqda ve s. bu kimi hallarda da onun temperaturunu olcmeyi texire salmaq lazimdir. Termometr sinsa ne etmek lazimdir? Sinmish termometrin icinden cive derhal axir ve kicik kurecikler sheklinde etrafa yuvarlanir. Cive buxarlanaraq nefesle orqanizme daxil olub ve orqanizm ucun ciddi tehluke yaradir. Otagin temperaturu yukseldikce, cive daha tez buxarlanir. Buna gore de, otagin temperatutunu mumkun qeder azaltmaga calishin – butun pencereleri acin, kondisioneri “soyuq” rejimine qoshun, otaqda istilik sistemi varsa onu da imkan daxilinde sondurmeye calishin. Butun bunlar civenin buxarlanmasinin intensivliyini azaldir. Civeni yigmaq ucun tozsorandan ve ya yash eskiden istifade etmek olmaz! Bu meqsedle skoc ve ya plastirdan istifade etmek olar. Tez bir zamanda, havada civenin konsentrasiyasini olcmek ve onun qaliqlarini xaric etmek ucun, sanitar-epidemioloji xidmetden mutexessis cagirmaq lazimdir. Ushaqda yuksek heraret olarsa, ne etmek lazimdir? DİQQET! Ushaqda yuksek temperatur olduqda ashagidakilara diqqet yetirmek lazimdir: - ushaqda ushutme ve ya eksine istik hissiyyati var; - eller ve ayaq penceleri soyuq ve ya istidir; - deri solgun ve ya aciq qirmizidir. Eger ushaqda ushutme varsa, deri solgundursa, el ve ayaq penceleri soyuqdursa (buna ag hiperemiya ve ya ag qizdirmadeyirler), onu yataga uzatmaq, ustunu isti shekilde ortmek, ayaqlarina isti corab, ellerine elcek geyindirmek, soyuq olan etraflarini aciq qirmizi reng alana qeder intensiv shekilde ovxalamaq, ¼-1/2 tablet (yashdan asili olaraq)  no-shpa, limon ve moruq ile isti cay, itburnu demlemesi ve s. vermek lazimdir. Eger bunlar komek etmese ve temperatur yukselmekde davam etse, ushaga yashina uygun olaraq (dozani derman qutusundaki telimatda oxuya bilersiniz), heb ve ya sirop sheklinde olmaqla, temperaturu ashagi salan derman vermek lazimdir. Ag qizdirmada  bedeni nem eski ile surtmek ve soyuq kompressler etmek olmaz! Eger ushaqda istileshme, derinin qirmizi ve ya aciq qirmizi rengde olmasi, ayaq penceleri ve ellerin isti olmasi qeyd edilerse (buna qirmizi hiperemiya ve ya qirmizi qizdirma deyirler), onu hec bir halda isti geyindirmek, yataqda uzanarken ustunu isti yorganla (adyal) ortmek olmaz. Eksine, bu zaman ushagi yungul geyindirmek, yataqda uzanarken ustunu yungul adyal ile ve ya melefe ile ortmek, otagin penceresini ve ya nefesliyini acmaq (yel cekmesi olmamaqla), havanin kifayet qeder nemliliyini temin etmek ucun otagin doshemesinini tez-tez silmek ve ya otaga nemlendirici qoymaq lazimdir. Ushaga daha cox serin (isti yox!) maye – su, kompot, limonlu cay, itburnu demlemesi vermek lazimdir. Tez-tez sidik ifraz edilmesi temperaturun enmesine komek edir. Yemeya geldikde ise, temperaturu olan ushaqda ishtahanin olmasi cetin meseledir, onu zorla yedizdirmek ise meslehet gorulmur. Qirmizi hiperemiya zamani kicik ushaqlarda temperaturu ashagi salmaq ucun, ilk once fiziki usullardan - serin su ile imale, kompressler, bedeni nem desmalla surtme ve s. bu kimi usullardan istifade etmek olar. Nem eski ile surtmek nece icra olunur? Bunun ucun kicik bir tas goturub onun icerisine iliq (soyuq yox!) su tokub, tenzifden hazirlanmish salfet ve ya eski parcasini, onun icerisinde isladib bir qeder sixdiqdan sonra, onunla ushagin bedenini (sinesi, qarni, kurekleri, budlari) surtmek lazimdir. Ellerin ovuc sethlerini, ayaqlarin altini, ayaqlarin ve qollarin ic sethini daha yaxshi surtmek lazimdir. İlk yash dovrlerinde ushaqlarin derisi cox zerif oldugundan, onlarin derisini zedelememek ucun derini cox ehtiyatla surtmek lazimdir. Daha sonra texminen bir deqiqe erzinde ushagin ustunu aciq qoyub sonra geyindirin (cox ve qalin olmamaqla). Temperaturun ashagi salinmasi ucun istifade edilen fiziki usullardan biri de - alina, boyuna, korpucukalti ve qasiq nahiyyelerine (bu hisselerden iri damarlar kecir) soyuq su ile isladilmish eskinin (desmalin) qoyulmasidir. Eskileri tez-tez deyishdirin. Surtme ve soyuq suda isladilmish eskiden istifade edildikden bir nece deqiqe sonra  temperaturu olcun. Eger bu muddet erzinde temperatur hec olmasa 1/10o C de olsa enmese ve ya qalxmaqda davam etse, ushaga sham ve ya sirop sheklinde olan,   temperaturu ashagi salan derman preparati verin. Bes, ushaga temperaturu ashagi salan derman preparatini heraret nece olduqda vermek lazimdir? 3 yashinadek olan ushaqlarda, hemcinin, evveller yuksek temperatur fonunda qicolmalari olan istenilen yashda olan ushaqlara, sinir ve endokrin sisteminin xestelikleri olan ushaqlara, temperatur 380C-ye catan kimi temperaturu ashagi salan derman preparati vermek lazimdir! Daha iri yashlarda olan ve qicolmalara meylli olmayan ushaqlara temperatur 38,5o C-ye catdiqdan sonra temperaturu ashagi salmaq ucun derman preparati vermek lazimdir. Ushaga ilk yardim gosterdikden sonra, eve mutleq hekim-pediatri cagirmaq lazimdir. Yuxarida qeyd etdiyimiz kimi, yuksek temperatur yalniz “ziyansiz” hesab etdiyimiz keskin respirator virus infeksiyasindan (KRVİ) savayi, ag ciyerlerin, boyreklerin iltihabi ve s. diger tehlukeli xesteliklerin de elameti ola biler. Yadda saxlamaq vacibdir ki, temperaturu ashagi salmaq, hec de problemin tam hell edilmesi deyil! Esas mesele, temperaturun yukselmesine sebeb olan xesteliyi ashkar ederek onu mualice etmekden ibaretdir!Bunu ise yalniz ixtisaslashmish tecrubeli hekim-pediatr ede biler. Ushaqlarda temperaturu ashagi salmaq ucun istifade edilen derman preparatlari cox olsa da, onlarin terkibine eyni tesiredici maddeler daxildir: 1. Parasetamol (Panadol, Efferalqan, Taylenol, Kalpol ve diger dermanlarin terkibine daxildir); 2. İbuprofen (Nurofen ve s.); 3. Analgin (Baralgin, Spazmalqon, Pentalgin ve diger bir cox dermanlarin terkibine daxildir). Qanda hemoqlobinin seviyyesini ashagi saldigi ve leykositlerin bezi novlerini parcaladigi ucun, bir cox olkelerde, analgin ve onun preparatlarindan istifade edilmesi, cox tehlukeli ola bildiyi ucun qadagan edilmishdir. Ona gore de onu yalniz diger preparatlar komek etmediyi mustesna hallarda istifade etmek olar. Diger derman preparatlarina nisbeten, analginin temperaturu ashagi salmaq qabiliyyeti xeyli yuksek oldugu ucun, hetta diger butun dermanlar gucsuz oldugu hallarda da, temperaturu ashaga salmaga imkan verir. “Tecili yardim” hekimleri de yusek temperaturu ashagi salmaq ucun, mehz analgin inyeksiyasindan istifade edirler. 4. Aspirinin ushaqlar ve hamile qadinlar terefinden qebul edilmesi qeti shekilde qadagan edilmishdir. Genish shekilde istifade edilmesine baxmayaraq, bu derman preparatinin ciddi yanashi effektleri de vardir. Meselen, bu derman ushaqlarda bronxlarin spazmi, mede xorasi, Rey sindromu (qara ciyerin ciddi zedelenmesi) kimi fesadlara sebeb ola biler. Valideynler onu da bilmelidirler ki, eger temperaturun ilk yukselmesi zamani onlar ushaga terkibinde parasetamal olan derman preparati vermishlerse, temperaturun novbeti defe yukselmesi zamani, agir allergik reaksiyanin bash vere bilmesi sebebinden, ona esasinda ibuprofen olan derman vermek olmaz! Ushaqlara temperaturu ashagi salan derman preparatlarini 3 gun dalbadal olmaqla, hemcinin meslehet gorulen dozadan artiq olmaqla (dermanin qebul qaydasi uzre telimatda gosterilir) vemek meslehet gorulmur. Hekim terefinden teyin edilmish mualicenin yerine yetirilmesi fonunda, temperatur 3 gunden artiq davam ederse, bu barede mualice hekimine xeber vermek lazimdir. Temperaturun yukselmesi zamani ushagin nebzine ve teneffusune diqqetle nezaret etmek lazimdir. Yuksek temperatur zamani, ushagin nebzi ve teneffus hereketlerinin sayi xeyli artsa, tez bir zamanda “tecili yardim” cagirmaq lazimdir. Cunki bu, urek catishmazliginin bashlamasinin elametidir. Bezi hallarda ushaqlarda olan yuksek temperaturu ne fiziki, ne de temperaturu ashagi salan derman preparatlarindan istifade etmekle ashagi salmaq mumkun olmur.  Bu, ag ciyerlerin, orta qulagin iltihabinda ve s. hallarda olur. Temperaturun yuksek (39-400C) olmasi, kicik yashli ushaqlar ucun cox tehlukeli olaraq, onlarda qicolmalarin bash vemesine, hetta ushagin olmesine sebeb ola biler! Ona gore de bu halda bir an bele lengimek olmaz! Tez bir zamanda “tecili yardim” cagirin! Ozunuz ise “litik qarishiq” (“tecili yardim” hekimleri de ondan istifade edirler) adlanan terkibi hazirlayin: bir shprise her 1 yasha gore  her birinden 0,1 ml olmaqla50%-li analgin mehlulu, 1%-li dimedrol mehlulu ve 0,5%-li novokain mehlulu yigin (yeni, meselen 2 yashinda olan ushaq ucun 0,2 ml analgin + 0,2 ml dimedrol + 0,2 ml novokain). Alinan qarishigi ezele daxiline, yeni ushagin sagri nahiyyesine vurmaq lazimdir. Eger siz, korpe ushaginizda olan yuksek temperaturun ohdesinden gelmish olsaniz da, hec bir halda “tecili yardim” cagirishini legv etmeyin. Ushagin temperaturu enmeye bashladiqda, ona limon, zogal ve ya moruq ile cay icirtmeye calishin, ancaq onu gucle yedirtmeye cehd etmeyin. Anarim.Az

Bash Sehife
Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2oo4-2o18