Qanaxma zamani ilk tibbi yardim

width="330" height="250" alt="">

Anarim.Az- in Tibbi Melumat Bolmesi: Qanaxma zamani ilk tibbi yardim Etrafli İlk tibbi yardim / 05.07.2011 / Baxish: 78204 İstenilen guclu qanaxma zamani esas tehluke ondan ibaretdir ki, orqanizm daxilinde qan kutlesinin keskin shekilde azalmasi neticesinde urek fealiyyeti pisleshir. Bundan bashqa, bu zaman butun heyati vacib orqanlar da (qara ciyer, boyrekler, xususen de bash beyini) oksigen catishmazligindan zerer cekmeye bashlayirlar. Bu zaman beyin damarlarinin spazmi ve hushun itirilmesi de bash vere biler. Eger iri arteriya zedelenerse, xususen de sohbet ushaqdan getdikde, bir nece deqiqe erzinde zererceken hetta telef ola biler! Ushaq orqanizmi boyuklere nisbeten qan itirilmesine xeyli agir reaksiya verir. Guclu qanaxma zamani ilk novbede yaradan hansi qanin axdigini mueyyen etmek lazimdir. Qanaxmalar 3 cur olur: 1. Kapilyar qanaxmalar. Bu qanaxmalar qan dovrani sisteminin ust tebeqesi (coxsayli nazik kapilyarlar) zedelendiyi halda bash verir. Bu halda qan yavash axaraq yarani nazik qatla ortur. 2. Venoz qanaxmalar. Bu zaman ishlenmish qani orqanlardan ureye dashiyan damarlar zedelenir. Oksigenle zengin olmayan bele qan tund qirmizi rengde, yapishqan ve qati olur. Bu zaman qan eyni hecmde olmaqla yavash axir. 2. Arterial qanaxmalar. Bu halda qani urekden orqanlara dashiyan damarlar zedelenir. Oksigenle zengin olan bele qan duru ve aciq qirmizi rengde olur. Bele qanaxma zamani qan, yaradan guclu fontan sheklinde axir, qan urek nebzine uygun olaraq pulsasiya edir (vurur). Guclu arterial qanaxma olduqca tehlukelidir! Guclu venoz ve kapilyar qanaxmalar, adeten, daha az tehlukelidirler. Ancaq istenilen halda zede almish shexse tibbi yardim gosterilmesi derhal bash vermelidir. Zeif derecede olan kapilyar qanaxmani (ciziq, kicik yara) hemin saheye adi sargi qoymaqla asanliqla dayandirmaq olur. Venoz, guclu kapilyar, hemcinin kicik arteriyalardan olan qanaxmalar zamani yaraya sixici (tezyiqedici) sargi qoyulur. Yarani temizledikden sonra (evvel temiz su ile, sonra hidroqen peroksidile yuyulur), uzerine steril tenzif salfet (furasilin mehlulunda islatmaq da olar), onun uzerinden bir topa six bukulmush pambiq qoyub, daha sonra bintin dairevi hereketi ile six shekilde sariyirlar. Bintleme qaydalari: - xesteye mumkun qeder rahat veziyyet vermek lazimdir ki, agrilari artmasin; - yaranin bintle sarinmasi bintin bashini bedenin bintle sarinan hissesinin etrafina firlamaqla iki elle aparilir. Bu zaman bintin bashini soldan saga olmaqla acirlar; - bintin her novbeti qati ozunden evvelki qatin eninin yarisini ve ya 2/3 hissesini ortmelidir; - bintleme zamani bedenin bintle sarinan hissesi, xususen de etraflar sargi qoyulandan sonra olacaqlari veziyyetde olmalidirlar. Meselen, sargidan sonra xeste gezerse, diz oynagina dizin bukulmush veziyyetinde sargi qoyulmasi yararsizdir; - bintin uclarini bedenin saglam hissesi uzerinde (!) baglamaq lazimdir. Qoyulan sargi etrafda qan dovranini pozmamalidir! Eger travmaya meruz qalmish etrafda keyleshme hissiyyati yaranarsa, agri guclenerse, shishkinlik artarsa ve ya sargidan ashagida deri goyermeye bashlayarsa, sargini bir qeder boshaltmaq ve ya deyishmek lazimdir. Sixilmish vena ve kapilyarlarda tez bir zamanda tromb (qan laxtalari) emele gelir ve bu sebebden de qanaxma dayanir. Bundan sonra zerercekene isti maye icirtmek, lazim oldugu halda agrikesici derman vermek, istiliyi qorumaq ucun ustunu ortmek ve qanaxmani tamamile dayandirmaq ucun onu mumkun qeder tez bir zaman erzinde xestexanaya catdirmaq lazimdir. Sargi qoyduqdan sonra qanaxma davam ederse, artiq baglanmaga bashlamish kicik damarlari zedelememek ucun sargini cixarmamaqla, onun uzerinden ikinci, lazim olduqda ise ucuncu sargini da qoymaq lazimdir. Adeten, hetta guclu venoz ve kapilyar qanaxmalar zamani sarginin ust-uste uc defe qoyulmasi qanaxmani dayandirmaga imkan verir. Qanaxmani dayandiran kimi xesteni derhal yaxindaki xestexanaya ve ya travma menteqesine catdirmaq lazimdir! Yadda saxlayin! Goz travmasi ve kelle sumuyunde siniq olmasi ehtimali oldugu halda bashin travmasi zamani yaraya sixici sargi qoymaq olmaz! Arterial qanaxmaya nisbeten venoz qanaxmani saxlamaq xeyli derecede asan olur ve adeten bu zaman jqut qoyulmasi teleb olunmur. Eger hetta ust-uste qoyulan 3 sixici sargi qoyulmasi neticesinde venoz qanaxmani saxlamaq mumkun olmazsa, qanaxma yerinden bir qeder ashagida (!) hemin etrafa jqut qoyulur (jqutun qoyulmasi qaydalari barede ashagida  oxuya bilersiniz). Guclu arterial ve qarishiq tipli qanaxma zamani (eyni zamanda arteriya ve venadan qanaxma olduqda) tez bir zamanda yaradan texminen 5 sm yuxarida olmaqla etrafa qanaxmani saxlayan jqut qoymaq teleb olunur. Jqutu etrafa (el, ayaq) yalniz guclu arterial qanaxma olduqda, qanaxmani diger usullarla saxlamaq mumkun olmadiqda qoymaq lazimdir! Etrafa jqut qoyulmasi cox agrili proseduradir. Hetta zererceken jqutu boshaltmaga calishacaq – buna hazir olmaq lazimdir. Bazuonu saheye ve baldira jqut qoymaq olmaz. Cunki bu, sinirin sumuye sixilmasi neticesinde onun zedelenmesine, neticede ise etrafin iflic olmasina sebeb ola biler. Burada qanaxmani dayandirmaq ucun yara nahiyyesinden yuxarida olan oynagi six shekilde bukub, bint ve ya diger bir vasite ile (kemer, desmal ve s.) six baglayirlar (bax shekil N 3). Bes jqut nece qoyulmalidir? Bunun ucun evvelce arteriyani sixmaq lazimdir ki, qanaxma dayansin. Elbette ki, bu yolla siz qanaxmani uzun muddet erzinde saxlaya bilmezsiniz. Qan “fontani” dayanan kimi, etrafa jqut qoymaq lazimdir. Derini sixmamaq ucun jqut nazik parca altligin ustunden (desmal, parca ve s.) ve ya 1 paltar qatinin ustunden (shalvar, koynek) qoyulur. Bilavasite lut bedene jqut qoymaq olmaz! Jqutun altina qoyulan parca bukushlersiz - hamar olmalidir! Zedelenmish etrafi bir qeder qaldiraraq, altdan qoyulan parca uzerinden, qabaqcadan dartilmish jqutu bir nece defe six shekilde etrafa dolayirlar. Jqut duzgun qoyularsa, etraf tez bir zamanda avaziyir ve soyuyur, yaradan axan qan ise dayanir. Eyni zamanda qoyulan jqutdan ashagi hissede etraf damarlarinda pulsasiya (nebz) da yox olur. Sonda jqutun kenarlarini bir-birine baglayirlar. Eger jqut damarlari kifayet qeder sixmazsa, qanaxma davam edecekdir. Bu halda jqutu cixararaq yeniden qoymaq lazimdir. Eger qanaxma dayanarsa, ancaq jqutdan ashagida damar uzerinde pulsasiya hiss edilerse, bu halda da jqutu cixarib yeniden qoymaq teleb olunur! Yadda saxlayin ki, duzgun qoyulmayan jqut toxuma ve sinirlerin geriyedonmez shekilde zedelenmesine sebeb ola biler! Ona gore de jqutu yalniz qan guclu “fontanla” axdigi halda qoymaq lazimdir! Eger lazim oldugu anda elinizin altinda jqut olmazsa, bu meqsedle kendir, kemer, sherf, desmal, esgi parcasindan da istifade etmek olar. Bu halda hemin parcani helqe sheklinde baglayib, zedelenmish yerden bir qeder yuxari olmaqla etrafa kecirir, sonra parcanin helqesine taxta parcasi, qelem, karandash ve s. yerleshdirerek, qanayan damar tam sixilana qeder burmaga bashlayirlar (bax, shekil N 4). Sonda taxta parcasinin geriye burulmaqla acilmamasi ucun onu diger esgi parcasi ile etrafa (ayaga ve ya qola) baglayirlar. Toxumalarin, xususen de sinirlerin elave zedelenmesi tehlukesi oldugu ucun jqutu evez etmek meqsedi ile meftil, shnur, ip ve s. bu kimi nazik eshyalardan istifade edilmesi meslehet gorulmur! Etrafa qoyulmush jqutu yay aylarinda 1 saat erzinde, qish aylarinda ise 30 deqiqeden artiq (ushaqlarda bu muddet daha qisa olur) saxlamaq olmaz. Bu qaydaya emel edilmezse, bedenin jqutdan ashagida yerleshen hissesindeki toxumalar tam shekilde mehv ola bilerler. İlin soyuq aylarinda jqutun zedelenen etrafda uzun muddet erzinde qalmasi, zedelenen hissede qan ile techizat dayandigi ucun donvurma tehlukesi cox yuksek olur. Eger jqutun qoyulmasi vaxti biterse, zedelenen damari jqut olan yerden bir qeder yuxarida barmaqlarla sixaraq, jqutu cixarmaq, 2-3 deqiqe gozledikden sonra ise onu evvelki yerinden bir qeder ashagi ve ya yuxari olmaqla yeniden qoymaq lazimdir. Yadda saxlamaq lazimdir ki, jqutu tekrar qoyduqdan sonra onun etrafda qalma muddeti evvelki icaze verilen muddetin yarisina beraber olur! Jqut celd hereketlerle qoyulur. Jqutu cixardiqda ise bunu asta-asta etmek lazimdir. Bu meqsedle sethi riflenmish (kele-kotur) olan ve zedelenen sahede qan dovranini minimal shekilde saxlayan muasir jqutlardan istifade etmek daha yaxshidir (bele jqut apteklerde ve ya ilkin tibbi yardim ucun olan xususi aptek qutusunda olur). Zerercekenin alninda, yanaginda ve ya elinde iri herflerle qelemle (ve ya bu kimi diger vasitelerle) jqutun deqiq qoyulma vaxtini ve “jqut!” sozunu yazmaq lazimdir! Qoyulan jqutun uzerini ortmek olmaz – o, mutleq gorunmelidir! Jqut qoyulmush etrafi bir qeder yuxari qaldirib, altina yastiq, mutekke, bukulmush paltar qoyaraq, hereketsizleshdirmeq meqsedi ile onu taxta parcasina baglamaq - shin qoymaq ve uzerini paltar, edyal be s. ile ortmek lazimdir (qish zamani zerercekenin ozunu de isti burumek lazimdir). Sonra zerercekeni derhal yaxindaki xestexanaya ve ya travma menteqesine catdirmaq lazimdir! Boyuklere nisbeten ushaqlarda arteriyalarin daha elastik, arterial tezyiqin ise daha ashagi oldugunu nezere alsaq, onlarda zedelenmish sahede neinki guclu venoz qanaxmani, hetta cox da guclu olmayan arterial qanaxmani da zedelenmish saheye sixici sargi qoymaqla dayandirmaq olar! Ona gore de ushaqlara, yalniz istisna hallarda – sixici sargi hec bir komek etmedikde jqut qoymaq olar! Yuxarida qeyd etdiyimiz kimi, qolda ve ya ayaqda olan arterial qanaxmani etrafin six qatlanmasi ile de dayandirmaq olar. Bunun ucun yara nahiyesinden yuxarida olan oynagi six shekilde bukub bint ve ya diger vasitelerle (kemer, desmal, sherf, ve s.) fiksasiya (baglamaq) edirler – baglayirlar (bax shekil N 3). Ekser hallarda bu usuldan yuxari etraf damarlarinda olan qanaxma zamani istifade olunur. Bele ki, bazuonu nahiyede ve el pencesinde yara sahesindeki qanaxmani saxlamaq ucun  ilk novbede six shekilde bukulmush pambiq ve tenzifden hazirlanmish kicik mutekkeni dirsek oynaginin bukucu sahesine yerleshdirmek lazimdir. Bundan sonra dirseyi guclu shekilde sixaraq, bilek nahiyesinde nebz itenedek ve yara nahiyesindeki qanaxma dayananadek bint ve ya kemer ile bazuonu hisseni bazu hissesine sixaraq baglayirlar. Ancaq bir cox hallarda bu usulla qanaxmani tam shekilde saxlamaq mumkun olmur. Siniq ve ya sinigin olmasina shubhe oldugu hallarda da bu usuldan istifade etmek olmaz! Daha bir vacib mesele! Yarada shushe ve ya her hansi diger iti eshya gordukde, hec bir halda onu cixarmaga cehd etmeyin! Bu zaman siz zerercekenin veziyyetini daha da agirlashdira bilersiniz. Qanaxmani saxlayaraq zerercekeni tez bir zamanda hekime catdirin! Daxili qanaxma zamani zedelenmish nahiyeden axan qan xarice deyil, orqanizmin oz daxilindeki boshluqlara (qarin boshlugu, dosh qefesi boshlugu ve s.) axir. Bu, adeten, hundur yerlerden yixildiqda ve ya guclu zerbeden sonra bash verir. Daxili qanaxmanin elametleri ashagidakilardir: - deri ortuklerinin heddinden artiq avazimasi; - soyuq ter; - ushutme; - sethi ve zeif teneffus; - bezi hallarda agri (agri olmaya da biler); - bezi hallarda qan qarishigi ile qusma (mede qanaxmasi zamani); - bezi hallarda qanli oskurek (ag ciyer qanaxmalari zamani) ve s. Daxili qanaxmasi olan insani neqliyyatla dashimaq cox tehlukelidir. Buna gore de xesteni xestexanaya yalniz hekimin mushayieti ile aparmaq olar. Bunun ucun derhal “tecili yardim” cagirin. “Tecili yardim”a zeng vurarken, zerercekende daxili qanaxmaya shubhe olmasi barede mutleq melumat vermek lazimdir. “Tecili yardim” gelene qeder xesteni ehtiyatla yarioturaq veziyyetde uzatmaq, ustunu isti ortmek, hereket etmeye ve danishmaga imkan vermemek, qarin nahiyesine ise icerisinde buz ve ya soyuq su olan rezin qovuq (“qrelka”) qoymaq lazimdir. Daxili qanaxmaya shubhe oldugu halda, xesteye ne yemek, ne su, ne de agrini kesmek ucun derman preparatlari vermek olmaz! Bezi hallarda guclu qanaxma zamani hushun itirilmesi de bash vere biler. Bu zaman zerercekeni uzuyuxari uzatmaq, ayaqlarini yuxari qaldiraraq onlari dizden bukmek lazimdir. Hec bir halda xesteni tek qoymayin! Bezen ele olur ki, gizli daxili qanaxma uzun muddet erzinde bash verir ve neticede insan saglamliginda ciddi problemlere sebeb olur. Ushaqlarinizin sehhetine ve oz sehhetinize qarshi cox diqqetli olun! Eger siz ushaginizin derisinin get-gede avazimasini gorseniz, o, umumi zeiflikden, tez-tez olan bash agrilarindan, tengnefeslikden shikayet edirse, onun necisinin rengi qara reng alarsa ve ya necisde qan qarishigi qeyd edilerse, derhal hekime muraciet ederek ehtiyat etdiyiniz fikirleri onun diqqetine catdirmaq lazimdir. Anarim.Az

Bash Sehife
Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019