Shok zamani ilk yardim

width="330" height="250" alt="">

Anarim.Az- in Tibbi Melumat Bolmesi: Shok zamani ilk yardim Etrafli İlk tibbi yardim / 08.09.2011 / Baxish: 57477 Tibde shok adi altinda – orqanizmdeki orqan ve toxumalarda qan dovraninin keskin shekilde pozulmasi prosesi anlashilir. Muvafiq tibbi tedbirlerin gorulmesi ile shokun inkishaf etmesinin qarshisi alinmazsa, xeste 5-30 deqiqe erzinde bogulmadan ve ya 24-48 ve daha artiq saat erzinde muxtelif orqanlarda bash veren agir geriyedonmez deyishiklikler neticesinde helak ola biler. Shok travmalar neticesinde guclu qanaxmalar, yaniqlar zamani qan plazmasinin itirilmesi ve ya orqanizmin susuzlashmasi (coxsayli qusma, ishal), cerrahi emeliyyatdan sonra yaraya tehlukeli mikroblarin dushmesi neticesinde ve ya orqanizmin ozunde iri irin ocaginin yaranmasi zamani, meselen, peritonit, yenidogulmushlarda gobek yarasinin irinlenmesi ve s. (septik shok), hemcinin guclu allergenin orqanizme dushmesine orqanizm terefinden verilen reaksiyasi (anafilaktik shok) neticesinde bash verir. Guclu qanaxma ve yaniq zamani yaranan shokun (travmatik shok) ilkin elametlerini insanin davranishinda olan deyishikliklerle mueyyen etmek olar. O, birden-bire heyecanlanir: vurnuxmaga bashlayir, hara ise qacmaga can atir ve ya eksine olaraq, ezgin, yuxulu, etrafdakilara qarshi laqeyd olur. Bu zaman deri avazimish, soyuq ve nem olur, dodaqlari ve dirnaqlari goyerir, teneffusu sethi ve tezleshmish olur. Shokun sonraki inkishafi zamani zerercekende tengnefeslik yaranir, nebz tezleshir, arterial tezyiq keskin shekilde ashagi enir, o, hushunu itirir. Bu haldan sonra zerercekene tibbi yardim gosterilmezse (en effektiv olani – vena daxiline qan evezedicilerinin kocurulmesidir), onun ureyi dayanir ve aqoniya (canverme) bash verir. Ona gore de guclu qanaxma zamani shokun profilaktikasi ucun tez bir zamanda qanaxmani saxlamaq (bax, “Qanaxma zamani ilk tibbi yardim”), zerercekenin ustunu edyalla ortmek, isti maye ve agrikesici derman verib derhal tibb muessisesine catdirmaq lazimdir. Coxsayli qusma ve ishal neticesinde orqanizmde bash veren susuzlashmadan yarana bilen shokun qarshisini almaq ucun vaxtinda muvafiq tedbirler gormek lazimdir (bax, “İshal ve qusma zamani ilk yardim”). Agir veziyyetlerde derhal “tecili yardim” cagirmaq ve ya mumkun qeder tez bir zamanda xesteni xestexanaya aparmaq teleb olunur. Sahesi genish olan yaniqlar zamani zerercekende shokun bash vermesinin profilaktikasi ucun onu temiz doshekagina buruyub ustunu isti bir sheyle ortmek, ona isti maye icirtmek, yashina uygun dozada antihistamin ve agrikesici dermanlar vermek ve derhal xestexanaya catdirmaq lazimdir. Septik shokun profilaktikasi - cerrahi emeliyyatdan sonraki yaralarin duzgun ve diqqetle ishlenmesi ve antibiotiklerin duzgun teyin edilmesi yenidogulmushlarda ushagin derisine ve gobek yarasina duzgun qulluq edilmesinden ibaretdir. Anafilaktik shok – shokun en agir formalarindan biridir. Anafilaktik shok cox qisa bir muddet erzinde inkishaf edir. Onun esas sebebi orqanizme inyeksiya (iyne) ile derman preparatinin yeridilmesidir. Bilmek lazimdir ki, bir cox derman preparatlari (antibiotikler, vitaminler, vaksinler, anestetikler ve s.) insanlarda (xususen de sohbet ushaqlardan getdikde!) anafilaktik shokun yaranmasina sebeb ola bilerler. Cox nadir hallarda muxtelif qidalar (baliq, inek sudu, yumurta, xardal, qoz ve s.) ve ya hesheratlarin sancmasi da anafilaktik shok torede biler. Anafilaktik shokun yarana bilmesini qabaqcadan bilmek hele ki, cox cetindir. Anafilaktik shok - derman maddesinin orqanizme yeridilmesinden bir nece deqiqe sonra, venadaxili yeridilmesi zamani ise - hetta preparatin yeridildiyi anda da inkishaf edir. Bu zaman yeridilen dermanin dozasi boyuk rol oynamir. Bele ki, bezen en kicik miqdarda allergenin olmasi da agir anafilaktik shokun inkishaf etmesi ucun kifayet edir. Anafilaktik shokun bashlanmasinin ilk elametleri: narahatciliq, qorxu hissiyyati, zeiflik, bash agrisi, dodaqlarin ve sifetin keyleshmesi, bashgicellenme, qulaqlarda kuy, gozlerin qabaginin qaralmasi, soyuq ter, urekbulanmasi, tengnefeslik, bogazda, sinede sixilma ve tezyiq hissiyyati (bronxlarin spazmi ve ya qirtlagin allergik odemi), arterial tezyiqin enmesi, bezi hallarda zerercekenin derisinde sepgiler, bedende odemler (shishkinlik), qusma, qarinda agri, qeyri-ixtiyari sidik ve necis ifraz edilmesi. Daha sonra lazim olan tedbirler gorulmediyi halda qicolmalar, hushun itirilmesi, urek fealiyyetinin ve teneffusun dayanmasi inkishaf ede biler. Bele xestelere vaxtinda lazim olan tibbi yardim gosterilmezse, teneffus ve urek dayanmasi neticesinde olum de bash vere biler. Anafilaktik shokun ilkin elametleri meydana cixan kimi, derhal “tecili yardim” cagirin! Ozunuz ise ilk tibbi yardim gostermeye bashlayin. Bu halda xestenin saglamligi ve heyati bilavasite sizin tez ve duzgun hereket etmenizden asili olur: 1. Eger shok derman preparatinin yeridilmesi neticesinde bash vererse, hemin dermanin yeridilmesini derhal saxlayin, imkan oldugu halda dermanin qan damarlari vasitesi ile yayilmasinin qarshisini almaq ucun iyne vurulan yerden yuxarida jqut (arteriyalari sixmadan), iyne vurulan yere ise buz qoymaq lazimdir. Eger shokun yaranmasinin sebebi hesheratin sancmasi olarsa, tez bir zamanda yaradan onun iynesini cixarin, yarani sixaraq oradan qan ve zeherin xaric olmasina calishin, sancma yerine buz ve ya soyuq kompres qoyun. 2. Sonra bedeni sixan paltarlari boshaldin, zerercekeni bashinin altina yastiq qoymadan (basha qan axinini artirmaq ucun), ayaqlari bir qeder yuxari, bashi ise yana olmaqla (qusma bashladigi halda qusuntu kutleleri ile bogulmamaq ucun) yataga uzadin. Eger zererceken tengnefeslik hiss ederse, ona yarioturaq veziyyet verin. 3. Xestenin ustunu isti ortmek, qan dovranini yaxshilashdirmaq ucun ayaqlarina icerisinde isti su olan rezin qovuq (qrelka) qoymaq lazimdir. Mutleq otaga temiz hava daxil olmasini temin edin (pencereni, nefesliyi acin). Vahimeye dushmeyin, zerercekeni de sakitleshdirmeye calishin – heyecanlanma allergik reaksiyani yalniz guclendire biler! 4. Bundan derhal sonra eger zerercekenin hushu ozundedirse, ona antihistamin preparati vermek lazimdir: - suprastin, taveqil: 1 yashinadek olan ushaqlara 1/4 heb; 3 yashinadek 1/3 heb; 7 yashinadek 1/2 heb; 10 yashindan yuxari ve boyuklere ise 1 heb; - klaritin sirop ve ya heb sheklinde: 2 yashindan 12 yashinadek olan ushaqlara gunde 1 defe olmaqla 1/2 heb ve ya 5 ml (1 cay qashigi) sirop; 12 yashindan yuxari ve boyuklere ise gunde 1 defe olmaqla 1 heb ve ya 10 ml (2 cay qashigi) sirop. Eger xestenin veziyyeti tez bir zamanda agirlasharsa (tengnefeslik, qicolmalar, hushun itirilmesi ve s.), ona ezele daxiline suprastin, taveqil ve ya dimedrol iynesi vurun. Boyuklere dermanin 1 ampulasi vurulur. Ushaqlara yashindan asili olaraq: 1 ay -1 yashina qeder olan ushaqlara – ampulanin 1/4 hissesi, 1 yashindan - 6 yashina qeder olan ushaqlara – ampulanin 1/2 hissesi, 6 yashindan 14 yashina qeder olan ushaqlara - ampulanin 1/2 hissesi – 1 ampula vurulur. 5. Eger shok neticesinde teneffusun dayanmasi bash veribse, derhal xesteye suni teneffus vermeye bashlayin; urek dayanmasi bash verdikde ise ureyin qapali masajini icra edin (bax, “Ureyin xarici masaji”). Hetta siz anafilaktik shokun qarshisini ozunuz alsaniz da, zererceken tecili halda hekim terefinden muayine olunmali, lazim gelerse xestexanaya yerleshdirilmelidir. Bele ki, bir cox hallarda orqanizm ucun shokun fesadlari cox agir ola biler. Eger shok yox, allergiya bash veribse (meselen, bedenin her hansi bir yerinde birden bire sepgi ve ya shishkinlik yaranibsa), xestenin saglamligi ucun tehluke xeyli derecede az olur. Eger allergiyaya qarshi derman preparatlari qebul etdikden sonra (meselen, klaritin, suprastin ve s.) allergiya elametleri azalmaga bashlayarsa, “tecili yardim” cagirmamaq olar. Ancaq bu zaman, her ehtimala qarshi hekime muraciet etmek lazimdir. Anarim.Az

Bash Sehife
Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019