Nevroz adli xestelik yoxdur, lakin... - Nevroloqla musahibe


Anarim.Az- in Tibbi Melumat Bolmesi: Nevroz adli xestelik yoxdur, lakin... - Nevroloqla musahibe Etrafli Sinir sistemi / 11.11.2018 / Baxish: 1956 Son vaxtlar cemiyyetde qeribe tendensiya yaranib. Bir qeder esebi olan, gerginlik hiss eden, bashi agriyan, ishtahasi bele olmayan her kese hekimler nevroz diaqnozu qoyur. Hele ustelik saysiz-hesabsiz derman preparatlari da teyin edir. Maraqlidir, cemiyyeti agushuna alan bu nevroz belasi nedir? Yeni veziyyet o qeder ciddidir? Avropa Nevrologiya Akademiyasinin uzvu, nevroloq Qalib Esedov Sputnik Azerbaycan-in muxbiri ile musahibesinde butun bu suallara aydinliq getirib. - Qalib hekim, bu gun, demek olar ki, hami nevrozdan shikayet edir. Nedir nevroz? - Xesteliklerin beynelxalq tesnifatinda "nevroz" adli xestelik yoxdur. Lakin insanlar cox zaman eseb sistemindeki bezi pozgunluqlari nevroz adlandirirlar. Bu pozuntularin muxtelif formalari var ve calishacam ki, onlar haqqinda sizlere etrafli melumat verim. Umumiyyetle, eseblerin pozulmasi hallari cox genish yayilib. Gundelik heyatimizda yaranan hedden artiq gerginlik, istirahetimizi duzgun teshkil ede bilmemeyimiz, problemler, bir sira sosioloji konflikt, shexsi heyatda muveffeqiyyetsizlik, ugursuzluq cox hessas olan sinir sistemine psixo-travmatik tesir gosterir. - Nevroz daha cox kishilerde yayilib, yoxsa qadinlarda? - Sizin tebirinizle desek, nevroz kishilere nisbeten qadinlar arasinda daha cox yayilib. Xususile, vaxtindan tez bash veren klimaks dovrunde qadinlarda "klimakterik nevroz" adi ile meshhur olan pozgunluq mushahide olunur. Gorunur, qadinlar arasinda eseblerin pozulmasinin daha cox yayilmasi mental deyerlerle ve yashadigimz patriarxal cemiyyetle elaqedardir. - Eseblerin pozulmasinin hansi novleri var? - Nevrasteniya novu var, yuksek oyaniqliq, hessasliq hallari ile yanashi, astenik, depressiv sindrom ve zeiflemekden ibaretdir. Xeste cox kicik, ehemiyyetsiz bir sheyden tez hirslenir. Ucadan danishmaq, qapinin cirpilmasi, yazi qeleminin sesi, su kraninin shiriltisi, etrafdakilarin az, yaxud cox danishmasi xesteye pis tesir gosterir. Nevrasteniyaya tutulmush adam umumi yorgunluqdan, zeiflikden, ish qabiliyyetinin azaldigindan shikayetlenir, tez kovrelir, bashi agriyir. Bezen xeste bashinin sixildigini hiss edir. En cox yuxu pozgunlugu olur, xeste yata bilmir. Yataga uzandiqda yuxulaya bilmeyeceyinden qorxur, yuxusu cox sethi olur, qorxulu yuxular gorur. Odur ki, xeste seher yuxudan qalxdiqda cox ezgin, yorgun ve esebi olur. Gunun ikinci yarisinda xestenin veziyyeti yaxshilashir, lakin yuxu hissi olmur. Yaxshi yatmaq ucun yataga gec uzanir, buna baxmayaraq, yene de cetinlikle yuxuya gedir. Bezen xestenin yaddashi zeifleyir, fikrini cemleshdire bilmir, bashinin gicellendiyini, bashinda ses oldugunu, gozleri qarshisinda xirda qara bocekler ucdugunu, etraflarinin keyleshdiyini, titremesini soyleyir. İlk novbede urekagrisi, urekdoyunme, urek nahiyesinde narahatliq duyur, ishtahasizliq, qebizlik, bezen ishal kimi pozgunluqlar xesteni narahat edir. Xeste heyecanlandiqda agzi quruyur, uzunun derisi qizarir, yaxud tamamile avaziyir, derisinde parca-parca qirmizi lekeler emele gelir ve nem olur. Xesteye ele gelir ki, urek, xerceng xesteliyine tutulub. O, xesteliyi haqqinda uzun-uzadi danishir, gah nebzini yoxlayir, gah ureyini tutur, ozunu tez-tez hekime gostermeye calishir ve s. Nevrasteniyaya tutulmush xestelerin bezisi cox davakar olur, her sheyden, o cumleden hekimden, onun muayinesinden naraziliq edir, muxtelif mutexessislerin muayinesinden kecmeye can atir. Bezen bele xestelerde cinsi zeiflik olur, onlar cinsi elaqeye girmekden, cinsi aktin bash tuta bilmeyeceyinden qorxurlar. Bu hal nevrasteniya elametlerini daha da keskinleshdirir. - Nevrasteniya nece mueyyen edilir? - Nevroloji muayine zamani xestede hec bir uzvi pozgunluq elameti tapilmadigi halda, reflekslerin yukselmesi, derinin terli, soyuq olmasi, el barmaqlarinin ve goz qapaqlarinin titremesi, qirmizi, yaxud ag demoqrafizmin olmasi ve bir sira funksional pozulma elametleri ayird edilir. Nevrasteniyani yaradan sebebden asili olaraq bu hal bezen tez kecib gedir, bezen ise aylar ve illerle davam edir. Daxili orqanlarin xesteliyi ile elaqedar olan nevrastenik hal esas xesteliyin veziyyetinden asili olub, artib-azala bilir. Bezi hallarda nevrasteniya ozu bu, yaxud diger xesteliyin agir cereyan etmesine sebeb olur. - Eseblerin pozulmasinin bashqa novu de var? - Konvergesiya tip pozuntu var ki, buna evveller isteriya deyirdiler. Bu xesteliye ducar olmush xesteler hemishe bashqalarinin diqqetini ozune celb etmeye calishir. Veziyyetinde bash vermish deyishiklikden azad ola bilmeyeceyine inanir, xesteliyini agir sayib hekime muraciet edir, amma xestelik hisslerine qapilib qalir. Xestelerde bir sira hereket, hissi, vegetativ funksiya pozgunluqlari olur. Her bir hadiseden xeste tez muteessir olur, xeyala dalir, ehvali tez-tez deyishir, bezen bir hadiseni neql ederken onu heddinden artiq shishirdir, yalan danishir. Xestenin emosional veziyyeti sabit qalmir, shiltaqliq edir, tez-tez kusur, qisqanc olur. - Xestelik ozunu bashqa nece gosterir? - Xesteliyin klinikasinda bezen isterik tutmalara tesaduf olunur. Cox vaxt isterik "urekgetmeleri" epileptik "urekgetmelerden" ayird etmek lazim gelir. Ona gore de yadda saxlamaq lazimdir ki, isterik tutmalar zamani hush itmir, aura qeyd olunmur, bebeklerin ishiga qarshi reaksiyasi saxlanir, etraflarda mushahide olunan cengolmalar ritmik xarakter dashimir, xeste ozunu o teref, bu terefe cirpir, belini yuxari qaldirib "isterik qovs" yaradir, gozlerini berk yumur, goz qapaqlarini acdiqda manecilik toredir, etrafdakilar xestenin bashina toplandiqca o, daha cox cirpinir ve urekgetme muddeti uzanir. İsterik urekgetmeler zamani xeste zede almamaq ucun ozunu divan uzerine, yaxud yumshaq yere salir. Qeyri-iradi olaraq sidik buraxmir, dilini dishlemir, tutmadan sonraki dovrde murguleme veziyyetinde olmur. - Bezen ele olur ki, bezi fikirler bizden el cekmir: meselen, qazi sondurdummu, utunu cixardimmi ve s. Bu da eseb pozuntusudur? - Bu obsessiv-kompulsiv pozuntudur. Bu xestelik formasinin esas elametleri sayrishan, elcekmeyen, yorucu fikirlerden ibaretdir. Meselen, xeste evden cixib getdikde qazi, ishigi sondurub-sondurmediyinden shubheli olur, sohbet esnasinda bashqasinin qelbini qirdigindan qorxur, uzun muddet bu haqda fikirleshir, bashlamaq istediyi ishin ohdesinden gele bilmeyeceyinden qorxur, curet ede bilmir. Xeste sayrishan fikre qapildiqda her hansi bir menasiz fikir, yaxud sozu yadindan cixara bilmir, onu defelerle tekrar edir, butun bunlarin menasiz olmasina baxmayaraq, hemin fikir xesteden el cekmir. Meselen, xeste ardi-arasi kesilmeden kicik bir riyazi hesablamani defelerle tekrar edir ve s. - Bezi insanlar cox vaxt olum haqqinda ve ya hansisa agir xesteliye tutulduqlari haqda dushunurler... - Sayrishan qorxu halinda xestenin bashina curbecur fikirler gelir. İlk novbede, o, cox agir xesteliye (xerceng, sifilis ve i. a.) tutulmasindan qorxur, onu tez-tez olum qorxusu hissi buruyur. Urek infarktindan oleceyini dushunur. Cox vaxt qaranliq otaqdan, qapi-pencerenin bagli olmasindan, hundurluye qalxmaqdan qorxur. İtmish, yaxud ogurlanmish bir shey haqqinda onun yaninda sohbet apardiqda uzunun derisinin qizaracagindan qorxur. Butun bunlarin menasiz oldugunu derk etmesine baxmayaraq, xeste bu veziyyetden cixa bilmir. Odur ki, qorxudan xestenin gah uzu avaziyir, gah terleyir, onu urekdoyunme tutur. - Bu gun insanlarimizi daha cox hansi nevroloji xestelik narahat edir? - İndi en cox yayilmish, insanlar arasinda panik atak kimi adlandirilan heyecan-teshvish pozuntularidir. Qorxu ve narahatliq hissleri ile qefleten bashlayib, narahatciligin 10 deqiqe erzinde en pik seviyyeye catdigi ve qeyd edeceyim fiziki ve ya psixi elametden en az 4-u ile mushahide olunan psixoloji narahatciliqdir. Eger urek doyuntulerinin sayinin artmasi, terleme, titreme, bogulma, nefes kesilmesi, sinede agri, mede bulanmasi ve ya qarinda agri, goz qaralmasi, bashin firlanmasi, hush itirme, etrafi hiss etmemek, kontrolu itirmek, olum qorxusunun yaranmasi, butun duygularin olmesi, eyni zamanda bir nece hissi yashamaq (ushutme, terleme ve s.) ve bundan 4-u sizde varsa, artiq panik atakdan eziyyet cekirsiniz demekdir. - Panik atak nece yaranir? - Panik atak travmadan yaranan stressden, sosial fobiyalardan ve her hansi fiziki xestelikden sonra da yarana biler. Ushaq olarken valideynlerden ayrilma, onlardan her hansi birini itirme, valideynlerin boshanmasi, stress, qorxu, yaxinlardan kiminse vefat etmesi kimi sebebler panik ataki yaradan en esas sebeblerden hesab olunur. Anarim.Az

Bash Sehife
Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019