İmmunitetin novleri

width="330" height="250" alt="">

Anarim.Az- in Tibbi Melumat Bolmesi: İmmunitetin novleri Etrafli İmmun sistemi / 30.11.2012 / Baxish: 12200 Anadangelme (qeyri-spesifik, tebii) immunitet genetik olaraq her bir bioloji canli novune mensubdur (quyrugun olmasi ve shaquli gezmek kimi) ve irsi olaraq nesilden nesle oturulur. Mehz buna gore, insan hec bir halda, meselen, it taunu, it ise qonoreya ile xestelene bilmez. Tebii immunitetin fealiyyeti bir cox muxtelif mexanizmler hesabina temin edilir. Deri – hem bakteriyalar, hem viruslar, hem gobelekler ve hem de diger yad cisimler ucun demek olar ki, refedilmez manee hesab olunur. Derini mohkem divar ile de muqayise etmek olar. Mehz buna gore ekser hallarda biz orqanizmimizin yad mikroorqanizmlerle “gorushunu” sadece olaraq hiss etmirik. Onlar ya sadece olaraq derini kece bilmir, ya da deride mehv olurlar. Ter, piy ve goz yashi vezileri ekser patogen bakteriyalar ucun mehvedici tesire malik olan xususi qoruyucu maddeler ifraz edirler. Orqanizmin selikli qishalari (burun-udlagin, bronxlarin, mede-bagirsagin, ushaqliq yolu ve ushaqligin) – “dushmenlerle” mubarizenin on cebhesidir. Selikli qishalarin sahesi orqanizmde texminen 400 kv.m teshkil edir. Onlar xarici muhitdeki zererli mikroorqanizmlere oldurucu tesir eden “lizosim” adli madde ifraz edirler. Selikli qishalarda hemcinin makrofaqlar ve A-immunoqlobulinler de yerleshmishdir. Ona gore de mikroorqanizmlerin selikli qishalarda olmasi, elbette ki, onlar ucun olumcul tehlukedir. Ag ciyerlerden yuzlerle m3 hava kecir. Melum oldugu kimi, hetta en temiz havada da minlerle mikroorqanizmler ve cox kicik olculu muxtelif hissecikler (toz, bitki tozcuqlari ve s.) movcuddur. Havanin ilkin temizlenmesi burundan bashlayir. Mehz buna gore hekimler burunla nefes alinmasini (agizla yox!) cox vacib hesab edirler! Havada olan toz hissecikleri burunun selikli qishasinda saxlanilir ve burun seliyi ile xaric edilir. Havanin temizlenmesi bronxlarda davam edir. Bronxlarin daxili epiteli qishasinda olan cox xirda kirpikciklerin hereketi neticesinde burada olan selik orqanizmden xaric edilir. Selikle birlikde ise bronxlara hava ile daxil olunmush muxtelif mikroorqanizmler, toz ve s. xaric olunur. Selik bir qeder cox yigildiqda oskurek bash verir ki, bu da orqanizmin mudafie refleksidir. Bunun sayesinde teneffus yollari mikroblardan daha tez ve asan azad olur. Mehz buna gore, mikroblarin orqanizmden xaric edilmesi funksiyasini yerine yetirmediyi hallardan bashqa, oskurek refleksinin qarshisini almaq olmaz. Sadalanan bu mexanizmler praktik olaraq havada olan butun mikroblari mehv edirler. Ona gore de ag ciyerlere daxil olan hava, demek olar ki, steril olur. Havada qalmish cox az sayli mikroorqanizmler ise ag ciyer alveollarinda olan faqosit (“udan”) huceyreler terefinden mehv edilir. Biz qida ve su ile de xeyli miqdarda mikroblar uduruq. Bu zaman onlara qarshi mubarize aparan ilk etibarli sedd lizosim adli qoruyucu madde ifraz eden mede-bagirsaq sistemidir. Mede shiresi cox tursh muhite malikdir. Buna gore mikroblarin ekseriyyeti bu muhitde yashaya bilmeyerek mehv olurlar. Bundan elave od ve bagirsaq fermentleri de hemcinin bakterisid (mikroblari oldurme qabiliyyeti) xususiyyetlere malikdirler. Oksigenin olmamasi bir cox mikroblarin bagirsaq daxilinde coxalmasina imkan vermir. Bagirsaqlarin peristaltikasi (bagirsaqlarin hereketi) onlarin daxilinde olan mohteviyyatin hereketine sebeb olur ki, bu da bagirsaqlari mikroblarin tesirinden qoruyur. Cunki bu zaman mikroblar bagirsaq epitelisine yapisha bilmir ve bu hal onlarin orqanizme zerer vurmasina imkan vermir. Bagirsaqdaki faqositler sag qalmish mikroblari mehv edirler. Belelikle, qeyd etmek lazimdir ki, xarici dushmenlerden qorunmaq ucun orqanizmin tebii mudafie sistemi cox gucludur. Ancaq bir cox hallarda, bizim her gun qarshilashdigimiz muxtelif, coxsayli mikroblar ve viruslarlarin ohdesinden gelmek ucun anadangelme immunitetin imkanlari kifayet etmir. Bu halda bizim immun sistemimiz infeksiyalardan qorunmaq ucun yeni mudafie verdishleri elde etmeli olur. Bu ise mehz qazanilmish (spesifik) immunitetdir. Anadangelme immunitetden ferqli olaraq qazanilmish immunitet heyat boyunca orqanizmin bu ve ya diger patogen mikroblar, viruslar ve s. ile gorushu - “tanishligi” zamani inkishaf edir. Anadangelme immunitetden ferqli olaraq qazanilmish immunitet bu ve ya diger bakteriya ve virusla olan her bir gorushu "yadinda saxlayir" ve onlarin her biri ucun sanki ayrica bir "qovluq" acaraq, orada hem hemin dushmen-mikrob haqqinda, hem de onun mehv edilmesi yollari barede en deqiq melumatlari toplayir. Neticede, eger hemin dushmen yeniden orqanizme daxil olursa, immun sistemi derhal ona aid olan lazimi "qovlugu" acir, daha sonra ise bu dushmeni mehv etmek ucun lazim olan maddeleri ve vasiteleri ishe salir. Bu yolla immunoloji yaddash formalashmish olur. Adeten tekrar yoluxma zamani biz bunu hetta hec hiss etmirik. Cunki bu zaman immun sistemi buna tez ve effektiv shekilde reaksiya verir ki, bu zaman infeksion xesteliyi toredicileri hetta artib coxalmaga da imkan tapmirlar (meselen, qizilca xesteliyine insan heyatinda yalniz bir defe tutulur). Qazanilmish immunitetin esas xususiyyeti orqanizme daxil olan her bir antigene (orqanizm ucun qenetik olaraq yad hesab edilen madde - viruslar, mikroblar ve s.) qarshi spesifik anticisimlerin (antigenleri zerersizleshdiren xususi zulallar) hazirlanmasindan ibaretdir. Qazanilmish immunitet insanin heyati boyu formalashir ve irsi olaraq novbeti nesle oturulmur. İnsanlarda barmaq izleri unukal (nadir) oldugu kimi, qazanilmish immunitet de unikaldir. Qazanilmish immunitet “insanin ozunemexsus tibbi karti” olaraq onun hansi infeksion xestelikler kecirmesinden ve hansi peyvendler almasindan asili olaraq deyishmish olur. Qazanilmish immunitet tebii ve suni shekilde qazanilmish, hemcinin aktiv ve ya passiv olur. Eger immunitet kecirilmish xestelikden sonra yaranmish olursa, bu, tebii qazanilmish immunitet adlanir. Bu zaman xestelik toredicilerinin hucumundan sonra orqanizm onlara qarshi anticisimler hazirlayir. Bezi hallarda bu immunitet orqanizmi tekrar yoluxmadan hefteler ve ya aylar erzinde qoruyur (meselen, movsum erzinde qriple adeten 1 defe xestelenirler). Bezi hallarda ize bu anticisimler bizi tekrar yoluxmadan uzun iller ve ya hetta omrumuz boyu (meselen, qizilca, su ciceyi, mexmerek, skarlatina ve s.) qorumush olur. Bunu davamli immunitet adlandirirlar. Vaksinasiya icad edildikden sonra insanlari muxtelif infeksiyalara qarshi peyvend etmeye bashladilar. Peyvend edilmesinden sonra yaranan immuniteti suni immunitet adlandirirlar. Eger orqanizme vaksin (infeksion xesteliklerin zeifledilmish ve ya oldurulmush toredicileri) daxil edilirse, bu zaman suni aktiv immunitet yaranmish olur (meselen, qizilca, goyoskurek, parotite qarshi peyvendler). Eger insan orqanizmine, terkibinde infeksion xesteliyin toredicilerine qarshi hazir anticisimleri olan zerdab (serum) daxil edilirse, bu zaman suni passiv immunitet yaranmish olur (tetanus, quduzluga qarshi zerdablar). Suni passiv immunitetin boyuk ustunluyu vardir. Bele ki, o xeste insanla kontaktda (temasda) olmush insani cox qisa bir zamandan sonra hemin xestelikden qorumaga imkan verir. Suni passiv immunitetin menfi ceheti de vardir ki, o daha qisa bir muddet erzinde saxlanilir ve aktiv immunitete nisbeten daha zeif olur. Yeni dogulmush ushaq passiv immunitete malik olur. Ana betninde olarken korpe, cift vasitesi ile ananin kecirdiyi ve ya peyvend olundugu xesteliklerin toredicilerine qarshi olan anticisimlerini alir. Bu passiv transplasentar immunitet dogulan ushagin 3-6 ayina qeder zeifleyerek onun 1 yashinda tam shekilde yox olur. Ancaq bu immuniteti korpenin ana sudu ile qidalandirilmasini davam etdirmekle bir muddet de saxlamaq olar. Cunki bu halda, ushaq ana sudu ile daimi olaraq elave anticisimler "porsiyalari" almish olur. Pediatrlar bele hesab edirler ki, ana sudu ile qidalanmani ushagin 2 yashina qeder davam etmek lazimdir. Bu halda ushagin immun sistemi daha guclu olacaq. Anarim.Az

Bash Sehife
Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2019