Evvel toyuq yaranib, yoxsa yumurta? – Elmi Cavab - Son Xeberler 2022

Evvel toyuq yaranib, yoxsa yumurta? – Elmi Cavab

Bu, hele de verilen en qedim suallardan biridir: Evvel hansi yaranib – toyuq, yoxsa yumurta? İlk baxishdan sualda mentiqi tapmaca var: Eger toyuq olmasa, yumurta haradan gelecekdi, yumurta olmasa, toyuq haradan cixacaqdi? Qapali mentiq dairesi alinir. Lakin bu, meseleye elmi tefekkurle yanashmayanlar ucun beledir.


Suala tekamul biologiyasi noqteyi-nezerinden yanashanlar ucun ise mesele sadece, gulmeli derecede asan gorunur.


Texniki olaraq, yumurta – nesil artirmanin mexanizmlerinden biri olmaqla, sert membranin (qabiq) icindeki embriondan bashqa bir shey deyil. Daha dogrusu, sohbet 3 membrandan gedir: embrionun qida ve teneffus muhitlerini temin eden daxili yumshaq membranlar ve xarici mudafieni yaradan berk membran. Yumurtani soyarken bunlari haminiz gormusunuz.

Yer kuresinde canlilarin bu yolla – ucqat membranin icinde gizlenen embrionun komeyile nesil aritmasi texminen 340 milyon il evvel bashlayib. Ona qeder de canlilar yumurta qoyurdular, lakin bu proses daha cox suda bash verdiyinden, hemin ibtidai proto-yumurtalarin ust qabiqlari berkimirdi. Bu gun gorduyumuz sheklini alana qeder yumurta boyuk tekamul yolu kecib.

Amniotik (daxili ehtiyatlari temin eden uc membranli) yumurtanin yaranmasi planetde heyatin inkishafinda boyuk bir addim olub. Mehz amniotik yumurtanin yaranmasi heyatin sudan quruya cixmasinda helledici rol oynayib.

Bu gun yumurta qoymaq yolu ile coxalan butun canlilarin elme melum olan sonuncu umumi ecdadlari tetrapodlar texminen 370-340 milyon il evvel yashayiblar. Bugunku memeliler, surunenler, suda-quruda yashayanlar, qushlar ilk amniotlardan toreyibler.

Bes ilk toyuqlar ne zaman yaranib? Bunun ucun evvelce mueyyen merhelede proto-toyuqlarin DNT-sinde qalici mutasiya bash vermeli ve novbeti nesle oturulmeli idi. Bu mutasiya cenub-sherqi Asiya olkelerinin birinde yashayan cengellik qushlarinda bash verib ve mueyyen muddet sonra insanlarin onlari ehlileshdirmesile neticelenib. Vehshi toyuqlarin bu gun tanidigimiz shekle dushmeleri texminen 10 min il evvel reallashib, onlarin formalashmasi ise daha once - texminen 58 min il evvel bash tutub. Toyugun yarandigi tarix kimi mehz bu reqemi goture bilerik.

Belelikle, suala qayitsaq, yumurta bundan 340 milyon il, toyuq ise cemi 58 min il evvel yaranib. Yeni neinki yumurta toyuqdan evvel yaranib, hetta yumurta yarananda toyugun bu planetde hec izi-tozu da yox idi! Neinki izi-tozu yox idi, ilk yumurtadan ilk toyuga qeder 339 milyon 942 min il vaxt kecmeli idi. Yumurta toyuqdan mehz bu qeder boyukdur./oxu24.com




Anarim.Az Telegramda izleyin instagramda izleyin
Son Xeberler


Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2022