Anasi onu dunyaya getirende oldu, atasini xilas eden adamla evlendi, siginacaqda qaldi - Son Xeberler 2022

Anasi onu dunyaya getirende oldu, atasini xilas eden adamla evlendi, siginacaqda qaldi

Anarim.Az Kulis.az istinaden meshhur fransizdilli Azerbaycan yazicisi Banin (Ummulbanu Esedullayeva) haqqinda maraqli faktlari teqdim edir.

Banin (Ummulbanu Esedullayeva) 1905-ci ild dekabrin 18-i Bakida, milyoncu Shemsi Esedullayevin oglu Mirze Esedullayevle Musa Nagiyevin qizi Ummulbanunun ailesinde dunyaya gelib.

***

Anasi dogush zamani pis sherait ucbatindan mohkem soyuqlayir. Ters kimi hemin gunu hava berk covgun oldugundan yollar qarla ve buzla bagli olur. Ve qadina hec bir tibbi yardim gostermek mumkun olmur.

***

Ana dunyasini deyishir, korpe qizcigaz ise sag qalir. Anasi oldukden sonra Mirze Esedullayev sonuncu qiz ovladinin adini rehmetlik qadinin sherefine Ummulbanu qoyur. Hemin gunden Esedullayevler nesline balaca bir qizcigaz da qoshulur. Heyat yolashi rehmete gedenden sonra Mirze Esedullayev xeyli vaxt dul qalir. O, dord qizinin telim-terbiyesi ucun ecnebi esilli, savadli, medeni dayeler tutur. Qizlarina tehsil almalari, bashqa dilleri oyrenmeleri ucun her cur sherait yaradir.

***

Bir muddet sonra Mirze Esedullayev subayligin dashini atib cavan ve yarashiqli bir xanimla aile heyati qurur. Aile qurduqdan sonra ovladlarini busbutun dayelerin ixtiyarina buaxir. En sonuncu qizini ise umumiyyetle cox nadir hallarda gorub onunla hal-ehval tutur.

***

Hemin kicik qizcigaz derin heyat mushahideleri, ozunun inanilmaz guclu yaddashi ile etrafda, ailede, olkesinde bash verenleri oz yaddashinin derinliklerine kocurub neqsh edir. Sanki o, iller sonra bashina gelecek hadiseleri, ehvalatlari evvelceden hiss edib duyur...

***

Ummulbanu dunyaya gelerken o biri bacilari ondan yashca cox boyuk olurlar. Bunun ucun de onun terbiyesine ozune ikinci ana hesab etdiyi alman esilli Anna adli qadin meshgul olur. Bu qadin esl ana kimi onun qaygisina qalib, nazini cekir. Boyudukce ona cemiyyetde nece davranmaq lazim geldiyini basha salir.

***

Lakin, onun yeniyetmelik illerine bunlari shamil etmek olmur. Cunki, 1917-ci il oktyabr inqilabinin kulekleri Azerbaycana dogru hereket edir. Ve qisa zaman erzinde milyonculari dilenciye cevirir. Bu guclu deyishiklikden Ummulbanunun atasi ve ailesi de oz nesibini alir. O vaxtlar bash nazir vezifesini icra eden Mirze Esedullayev butun varidati musadire olunmaqla hebs olunur. Ummulbanu ailesi ile Bakida yashamali olur. Ancaq sonradan onun aile uzvleri bacilari, analigi Bakini terk edib Fransaya koc edirler.

***

Bir muddet sonra Balabey Qocayev adli cox nufuzlu bir genc Mirze Esedullayevi hebsden xilas edib onun Fransaya muhaciret etmesine komeklik edir. Evezinde ise Ummulbanu Esedullayeva ile aile qurur. Xeyli vaxt birlikde yashayan cutluk sonradan Gurcustana, ordan ise Turkiyeye koc edirler. Daha sonra ish ele getirir ki, Ummulbanu ozu tekce Franya kocur.

***

Heyat yoldashina zerre qeder de olsa sevgi hissi duymayan Ummulbanuya bu ayriliq hava-su kimi gerekli olur. Sonralar o, hemin adamdan boshanmaq ucun yeddi il zehmet cekmeli olur.

***

Fransanin paytaxti Paris sheherinde meskunlashan Esedullayevler ailesi bir muddet Bakidan getirdikleri dash-qashlari satib hemin pullarla rahat omur suruler. Lakin, dash-qashlar bitdikden sonra ailenin acliq dolu gunleri bashlayir. Aile uzvleri, xususile de analigi ile yollashmayan Ummulbanu ailesinden ayrilib kicik bir ishci daxmasinda siginacaq tapir. Saticiliqdan tutmush manikenliye qeder her cetin ishi sinayan geleceyin yazicisi dolanmaq ucun geliri daha cox manikenkilikden elde edir.

***

Ummulbanu zahiren o qeder de gozel olmayan utancaq ve kompleksli bir qadin olur. O, cox vaxti xarici gorunushu ve xasiyyeti haqqinda bedguman olur ki, bu da ona heyatda bir cox engeller toredir.

***

Bir muddet kecdikden sonra o, Parisde toplashan bir cox olkelerin muhacir ve yaradici insanlari ile unsiyyet yaradir. Hemin insanlardan six temasda oldugu Nobel mukafatcisi, rus yazicisi İvan Bunin ve satirik rus yazicisi Nadejda Teffi olur. Ummulbanu İvan Buninle ilk defe Teffi vasitesi ile tanish olur. Tanishliqdan sonra Bunin Ummulbanunu "Shamaxi shehzadesi" alandirir. Bundan bashqa o, bir cox ressamlarla, musiqicilerle de six yaradici munasibetde olur. Onlarla mutamadi gorushen ve mektublashan Ummulbanu bir cox dostlarinin mesleheti ile bashina gelenleri qeleme almaga bashlayir. Ve bu sinagi cox ugurlu alinir.

***

Ardrda bir cox kitablarin muellifi olan Ummulbanu Fransada Banin adi ile shohret qazanir. Onun en meshhur romanlari "Qafqaz gunler" ve "Paris gunleri" olur. Lakin, onun yaradiciligi bu kitablarla bitmir. "Ernst Yungenle gorush" (1951), "Men tiryeki secdim" (1959), "Sonra" (1961), "Xarici Fransa" (1968), "Sonuncu umidin zovu" (1971), "Ernst Yungenin portreti" (1971), "Ernst Yungen muxtelif sifetlerde" (1989) romanlari genish oxucu kutlesi qazanir. Baninin sonuncu derc olunmush kitabi - "Mariya mene ne danishdi?" romani olur.

***

Heyati boyu cox cetinliklerle qarshilashan Ummulbanu hec zaman sinmir ve cox uzun bir omur surur. Hec bir zaman ovladi olmur. 1980-ci illerin evvelinedek o, fransiz yazicisi kimi taninir. Lakin, sonradan onun iki kitabi dogma dile tercume olunur.

***

Fransiz edebiyyatina qaynayib-qarishmasina baxmayaraq, Banin oz xalqini hec vaxt yaddan cixarmayib. O, Dagliq Qarabagda bash veren hadiselerden olduqca derin heyecan kecirermish. Banin Parisde "Azerbaycan evi" assosiasiyasinin uzvu olub. O, Fransanin kutlevi informasiya vasitelerinde mutemadi olaraq Qarabag hadiselerinde xalqi mudafie eden meqalelerle cixish edib.

1992-ci il oktyabrin 29-da Fransanin "Fiqaro" qezeti olkeni sarsidacaq bir melumat yayir: "İlk fransizdilli azerbaycanli yazici Banin vefat edib..."




Anarim.Az Telegramda izleyin instagramda izleyin
Son Xeberler


Anarim.Az

Sayt Rehberliyi ile Elaqe

Saytdan Istifade Qaydalari

Anarim.Az 2004-2022