Qizilin investisiya aleti kimi deyerinin artmasi bu sahede firildaqciliq hallarini da beraberinde getirir. Alicilar bezen aldiqlari mehsulun keyfiyyetine emin olmaq isteyirler.

Qizilin qiymetinin keskin bahalashmasi bu saheye maragi artirmaqla yanashi, deleduzluq risklerini de yukseldib. Xususile investisiya ve ya yigim meqsedile qizil alan vetendashlar ucun bazarda qeyri-sheffafliq problemi daha qabariq hiss olunur. Alicilar iddia edirler ki, bezi satisha teqdim olunan qizil memulatlarinin uzerinde gosterilen eyar ile faktiki terkibi arasinda uygunsuzluq var.

Bu halda alicilar aldiqlari qizilin heqiqeten temiz ve gosterilen eyara uygun olub-olmadigini nece mueyyenleshdire bilerler? Qizilin keyfiyyetini yoxlatdirmaq ucun hansi resmi ve etibarli mexanizmler movcuddur?

Oxu.Az movzu ile bagli "Kaspi" qezetinin meqalesini teqdim edir:

Vetendash aldigi qizilin keyfiyyetine shubhe ederse...

Qizil ishi ile meshgul olan Aynure Qelenderova deyir ki, firildaqciliq hallari daha cox brilyant ve yuksek eyar qizillarda mushahide olunur: "Qizilin dunya bazarindaki qiymeti her gun deyishdiyi ucun alish zamani ferqli menbelerden muqayise aparmaq tovsiye olunur. Bu yanashma iki baximdan faydalidir. Birincisi, mehsulun cari bazar deyerini duzgun qiymetlendirmeye imkan verir, ikincisi ise potensial firildaqciliq risklerini minimuma endirir".

Qizil saticisi bildirir ki, qizilin qiymeti eyarlari ve istehsal edildiyi olkeye gore deyishir: "Vetendash aldigi qizilin keyfiyyetine shubhe ederse, mutexessise yoxlatmasi meslehet gorulur. Bunun ucun xususi lazer aparatlari var ki, bu cihazlarda qizilin icindeki eyar, qiymetli dashlarin cekisi, xalisliyi ve diger parametrleri mueyyen etmek mumkundur. Alici lazer aparatinda yoxlama aparmasa bele, bazarda "qizil aliram" tabeli olan yerlerde mehsulun keyfiyyetini yoxlada biler. Qizil alarken etibarli magaza ile elaqe saxlamaq ve secim etmek vacibdir. Qizilin 585, 750 ve ya diger eyarlara uygunlugunu gosteren resmi senedler de movcuddur. Alici mehsulu alarken bu senedleri ve sertifikatlari teleb etmelidir".

"Bunu zahiri baxishla mueyyen etmek mumkun deyil"

"Azerbaycan Zergerler Assosiasiyasi" İctimai Birliyinin İdare Heyetinin sedr muavini Rovshen Emircanov deyir ki, qizil bazarinda firildaqciliq hallarinin artmasi ile bagli assosiasiyaya nadir hallarda melumat daxil olur: "Amma zergerlik senayesinin inkishaf etdiyi diger olkelerde oldugu kimi, qiymetli metallar bazarinda da ayriyri hallarda saxtakarliq ve ya aldatma faktlarina rast gelinmesi istisna edilmir. Bele hallarin yaranmasina tesir gosteren esas amiller sirasinda qiymetli metallarin qiymetinin artmasi fonunda daha cox qazanc elde etmek meylinin guclenmesi, elece de alicinin memulatin faktiki terkibini, eyarini ve keyfiyyet gostericilerini yerinde deqiq mueyyen ede bilmemesi gosterile biler. Qiymetli metallarin ve dashlarin keyfiyyetinin duzgun mueyyen olunmasi texniki baximdan hessas meseledir. Bu gostericilerin yalniz zahiri baxish esasinda etibarli shekilde mueyyen edilmesi mumkun olmur".

"Eyar damgasi esas shertlerdendir"

R.Emircanov bildirir ki, alicilar nezere almalidirlar ki, "Qiymetli metallar ve qiymetli dashlar haqqinda" qanuna esasen, qanunvericilikde nezerde tutulmush istisnalar cixilmaqla, Azerbaycan Respublikasinda istehsal edilen, habele olke erazisinde satisha cixarilan qiymetli metallardan ve qiymetli dashlardan hazirlanmish zergerlik ve diger meishet memulatlari dovlet eyar damgasi ile damgalanmalidir: "Buna gore de alinmasi nezerde tutulan memulatin uzerinde dovlet eyar damgasinin movcudlugu esas shertlerden biri hesab edilmelidir. Bununla yanashi, qiymetli dashlara munasibetde sertifikatlashdirma, ekspertiza ve diaqnostika ile bagli meseleler de qanunvericilikle tenzimlenir".

En cox rast gelinen saxtakarliq usullarina geldikde ise, mutexessis bildirir ki, bele hallardan biri ashagi eyarli memulatin daha yuksek eyarli kimi teqdim olunmasidir: "Hemcinin memulatin cekisi ve ya uzerindeki dashlarla bagli alicinin yanlish melumatlandirilmasi da saxtakarliq usullari sirasina aid edile biler. Alici ilk novbede memulatin uzerinde dovlet eyar damgasinin olub-olmamasina, hemcinin gosterilen eyarin qanunvericilikde nezerde tutulmush standart eyarlardan birine uygun gelib-gelmediyine diqqet yetirmelidir. Qizil ucun mueyyen edilmish standart eyarlar 375, 500, 583, 585, 750, 958 ve 999-dur. Eger memulatda qiymetli dashlardan istifade olunubsa, hemin dashin xususiyyetlerini tesdiq eden ekspertiza senedinin ve ya sertifikatin teqdim olunmasi alicinin huquqlarinin qorunmasi baximindan muhum ehemiyyet kesb edir".

Peshekar yoxlama nece aparilir?

Mutexessis bildirir ki, peshekar yoxlama zamani, bir qayda olaraq, rentgen-fluoresans analizi (XRF) kimi qeyri-dagidici usullardan, zeruret yarandiqda ise kupelyasiya usulundan (od sinagi), elece de diger laboratornalitik metodlardan istifade olunur: "Beynelxalq praktikada XRF usulu memulatin terkibinin operativ qiymetlendirilmesi ucun, kupelyasiya usulu ise qizilin terkibinin daha yuksek deqiqlikle mueyyen edilmesi ucun tetbiq edilir. Bezi hallarda induktiv elaqeli plazma-optik emissiya spektrometriyasi (İCP-OES) ve atom-udma spektrometriyasi (AAS) kimi instrumental usullardan da istifade oluna biler. Bele xidmetler, adeten, ixtisaslashmish laboratoriyalarda ve bu sahe uzre muvafiq texniki imkanlara malik ekspertiza merkezlerinde heyata kecirilir. Esas meqsed memulatin eyarinin, kimyevi terkibinin ve diger keyfiyyet gostericilerinin etibarli shekilde mueyyen edilmesidir".

"İkinci el memulatlarin dovriyyesi daha yuksek risk yaradir"

R.Emircanovun sozlerine gore, alici mehsulun uzerinde dovlet eyar damgasinin movcudlugunu, eyar gostericisini, cekisini, qiymetini, satish yerinin etibarliligini, elece de teqdim olunan senedleri diqqetle yoxlamalidir: "Alish-verishin daimi fealiyyet gosteren, huquqi unvani ve elaqe vasiteleri aydin olan etibarli satish menteqelerinden heyata kecirilmesi meqsedeuygun hesab olunur. Satici terefinden qebzin teqdim edilmesi, deyishdirme ve geri qaytarma shertlerinin evvelceden izah olunmasi da muhum ehemiyyet kesb edir. Memulatda qiymetli dash olduqda, dashin novu, cekisi, xususiyyetleri, habele mumkun oldugu teqdirde buna dair sertifikatin ve ya ekspertiza senedinin teqdim edilmesi de teleb olunmalidir. Shubheli derecede ucuz qiymet teklifleri, senedsiz satish, qeyri-resmi elanlar ve mensheyi aydin gosterilmeyen mehsullar alici ucun elave risk yaradir. Praktik baximdan alicilar ucun en riskli seqmentler mehsulun mensheyinin, qebzin, geri qaytarma shertlerinin, eyar tesdiqinin ve qiymetli dashlara dair sertifikatin aydin olmadigi satishlardir. Bele hallarda alicinin mehsulun heqiqi keyfiyyeti, huquqi statusu ve sonradan huquqlarinin mudafiesi imkanlari barede dolgun melumat elde etmesi cetinleshir. Bu baximdan sosial media vasitesile ireli surulen qeyri-resmi teklifler, senedsiz ikinci el memulatlarin dovriyyesi ve satishi daha yuksek risk yaradir".

Telegramda izleyin