Alimler ilk defe Yerin yeni okean qabiginin formalashmasi prosesini birbasha mushahide ederek senedleshdiribler. İndiyedek bele bir hadisenin real vaxt rejiminde qeyde alinmasinin mumkun olmadigi hesab edilirdi.





Qaynarinfo xeber verir ki, tedqiqatin neticeleri "Nature" jurnalinda derc olunub.

Keshf Fransanin Milli Elmi Tedqiqatlar Merkezinin deniz geofiziki Jan-İv Ruayenin rehberlik etdiyi tedqiqat qrupu terefinden heyata kecirilib.

Yer qabiginin boyuk hissesi insanlarin birbasha mushahide ede bilmediyi okean derinliklerinde, umumi uzunlugu 65 min kilometre catan orta okean silsileleri boyunca formalashir. Mehz tektonik plitelerin bir-birinden uzaqlashdigi bu zonalarda maqma okean dibini yararaq sethe cixir, soyuyur ve planetin yeni okean qabigini emele getirir.

2024-cu ilin fevralinda tedqiqatcilar Avstraliya ile Antarktida arasinda yerleshen Cenubi Hind okeani silsilesinde, Amsterdam adasi yaxinliginda "OHA-GEODAMS" adli sualti mushahide sistemi qurashdiriblar. Okean dibinde catlarin yaranmasini izlemek meqsedile besh musteqil hidrofon yerleshdirilib.

Jan-İv Ruaye bildirib ki, tedqiqat qrupu bele boyuk hadiseni mushahide edeceyini gozlemirdi: "Biz yalniz silsilenin bir nece santimetr genishlenmesini olceceyimizi dushunurduk. Lakin texminen 40 ilden bir bash veren hadise ile qarshilashdiq ve her iki istiqametde bir nece metrlik yerdeyishmeni qeyde aldiq".

2024-cu ilin aprelinde, avadanliq qurashdirildiqdan cemi bir nece ay sonra okean dibi catlayib. Alimin sozlerine gore, 16 gun erzinde silsilenin ox hissesi tezyiqe tab getirmeyib ve onun altinda toplanmish maqma okean qabigini yararaq sethe cixib.

Neheng maqmatik dayklar iki saatdan az muddetde Yer qabigini kecerek texminen 150 milyon kubmetr erimish suxuru sethe cixarib. Bu proses zelzelelere sebeb olub, uzun muddet aktiv olmayan qirilma xetlerini yeniden herekete getirib ve silsilenin altindaki maqma rezervuarini boshaldib. Daha sonra lava okean dibine axib ve hemin sahe umumilikde 4,2 metr cokub.

Ruayenin sozlerine gore, silsilenin oxu boyunca yerleshen vadinin dibi serhed qirilmalari boyunca surusherek 4,2 metr ashagi enib.

Prosesin en intensiv merhelesinde tektonik pliteler deqiqede 5 santimetr suretle bir-birinden uzaqlashib. Bu, uzunmuddetli orta gosterici olan ilde texminen 6,3 santimetrlik suretden texminen 500 min defe coxdur.

Alim qeyd edib ki, qeyde alinan 2-4 metrlik ufuqi yerdeyishme ilde 6,3 santimetrlik suretle bash veren 30-60 illik fasilesiz genishlenmeye beraberdir ve bu cur "kvant" xarakterli hadiselerin dovriliyini gosterir.

Mushahideler uzun iller alimleri dushunduren muhum suallardan birine de aydinliq getirib. İndiyedek zelzelelerin sayi okean dibinin genishlenme suretini izah etmeye kifayet etmirdi. Yeni arashdirma gosterib ki, tektonik hereketlerin boyuk hissesi guclu seysmik dalgalar yaratmadan, yeni aseysmik shekilde bash verir.

Telegramda izleyin