Muellifleri Ceykob Hakk-Misra ve Erik Vulf olan, "JGR Atmospheres" elmi jurnalinda derc edilmish arashdirmada beynelxalq alimler qrupu Yer kuresinin gelecek tekamulunu modelleshdirerek bele neticeye gelib ki, texminen 1,9 milyard ilden sonra planetin sethinde orta temperatur 65°C-ye cata biler.





Qaynarinfo xeber verir ki, tedqiqat muelliflerinin fikrince, bu sheraitde hetta en dozumlu quru bitkileri bele yashaya bilmeyecek.

Alimler novbeti iki milyard il erzinde Yer kuresinde bash vere bilecek deyishiklikleri oyrenmek ucun ucolculu iqlim modelinden istifade edibler. Modelleshdirmede iki esas amil nezere alinib: Guneshden Yere catan enerjinin tedricen artmasi ve atmosferde karbon qazinin (CO₂) konsentrasiyasinin azalmasi.

Arashdirmanin neticelerine gore, bitki ortuyu evvelki bezi tedqiqatlarda ireli surulenden daha uzun muddet movcud ola biler. En nikbin ssenariye esasen, bitkiler daha 1,87 milyard il yashaya bilerler.

Tedqiqatin hemmuellifi Ceykob Hakk-Misra bildirib ki, arashdirmanin meqsedi Yer uzerinde heyatin, xususile murekkeb bitki ortuyunun evvelki qiymetlendirmelerden daha uzun muddet davam ede bileceyini gostermek olub.

Gunesh getdikce daha parlaq olacaq





Tedqiqatcilar hesab edirler ki, Gunesh yashlandiqca daha cox enerji yayacaq ve neticede Yer daha cox istilik qebul edecek. Texminen 1,87 milyard ilden sonra planete catan Gunesh enerjisinin bugunku seviyyeden texminen 20 faiz cox olacagi gozlenilir.

Alimlerin sozlerine gore, bu dovr Yer okeanlarinin tedricen yox olmaga bashlamasi ile demek olar ki, ust-uste dushecek. Bu proses ani felaket deyil, milyardlarla il davam eden yavash deyishiklik olacaq ve planetin sethinin istileshmesini suretlendirecek.

Neticede temperaturun artmasi fotosintezi mumkunsuz edecek. Bitkilerin yox olmasi ise onlardan asili olan butun qida zencirlerine ciddi tesir gosterecek.

Yer bitkiler ucun heddinden artiq isti olacaq





Ssenarilerden birine gore, atmosferde karbon qazinin seviyyesi nisbeten sabit qalacaq, lakin Guneshin parlaqliginin artmasi sebebinden temperatur yukselmeye davam edecek.

Hesablamalara esasen, texminen 1,68 milyard ilden sonra Yer kuresinde orta qlobal temperatur 50°C-ni kece biler. Bu merhelede planet quru bitkilerinin boyuk ekseriyyeti ucun elverishsiz olacaq.

Texminen 1,87 milyard ilden sonra ise orta temperaturun 65°C-ni ashacagi proqnozlashdirilir. Tedqiqat muellifleri bildirirler ki, bu gosterici muasir dovrde melum olan en davamli quru bitkilerinin bele yashaya bilmeyeceyi hedd hesab olunur. Qeyd edilir ki, sohbet ayriyri bolgelerden deyil, butun planet uzre orta temperaturdan gedir.

Bitkiler karbon qazi catishmazligi ile de uzleshe biler





Arashdirmada nezerden kecirilen ikinci ssenariye gore, bitkiler yalniz istilikden deyil, karbon qazinin azalmasi sebebinden de mehv ola biler.

Yer kuresinde tebii geoloji prosesler atmosferdeki CO₂-ni tedricen suxurlarda baglayir. Bu mexanizm planetin heddinden artiq suretle istileshmesinin qarshisini alsa da, gelecekde fotosintez ucun zeruri olan karbon qazinin catishmazligina sebeb ola biler.

Bu ssenaride temperatur nisbeten sabit qalsa da, CO₂ konsentrasiyasi azalmaga davam edir. C4 fotosintezinden istifade eden bitkiler karbon qazinin miqdari milyonda texminen 10 hisseye dushdukde ciddi cetinliklerle uzleshe bilerler. Alimlerin hesablamalarina gore, bu veziyyet texminen 1,35 milyard ilden sonra yarana biler.

Bununla bele, sukulentler ve CAM fotosintezinden istifade eden diger bitkiler daha ashagi karbon qazi seviyyesinde de yashaya bilerler. Su bitkilerinin bir hissesi ise suda hell olmush bikarbonatdan istifade ede bilir.

Muellifler qeyd edirler ki, eger fotosintez atmosferde CO₂-nin konsentrasiyasi milyonda cemi bir hisse oldugu halda bele mumkun olarsa, bitki biosferi texminen 1,84 milyard iledek movcudlugunu davam etdire biler.

Okeanlar tedricen yox olacaq





Alimlerin fikrince, son bitkilerin mehv olmasi Yer kuresinin idareolunmaz rutubetli istixana effektine yaxinlashdigi dovre tesaduf edecek.

Temperatur artdiqca okeanlardan boyuk hecmde su buxarlanacaq. Su buxari atmosferin yuxari qatlarina qalxacaq ve burada Gunesh radiasiyasinin tesiri ile su molekullari parcalanacaq. Ayrilan hidrogen tedricen kosmosa cixacaq. Neticede Yer okeanlarini itirecek.

Muasir qiymetlendirmelere gore, bu proses texminen iki milyard ilden sonra bash vere biler.

Arashdirma yaxin onillikler ve ya esrler ucun iqlim proqnozu deyil. O, Gunesh-Yer sisteminin milyard iller erzinde tebii tekamulunu tesvir edir.

Bitkiler uygunlasha biler





Tedqiqatcilar vurgulayirlar ki, movcud modeller heyatin bu qeder uzun muddet erzinde nece inkishaf edeceyini deqiq proqnozlashdira bilmir.

Onlarin fikrince, geleceyin bitkileri daha yuksek temperaturlara dozumlu ola ve ya daha az karbon qazina ehtiyac duya biler. Hemcinin heyat daha serin bolgelere, yuksek dagliq erazilere, su hovzelerine ve ya diger elverishli muhitlere koce biler.

Muellifler hesab edirler ki, hazirda istilik ve resurs catishmazligi ile mueyyen olunan serhedler biosferin son imkanlarini deyil, yalniz onun indiki veziyyetini eks etdirir.

Ceykob Hakk-Misra bildirib ki, arashdirmanin neticeleri mueyyen menada nikbinlik yaradir. Onun sozlerine gore, Yer sistemi kifayet qeder dayaniqlidir ve onu uzun gelecek gozleyir.

İnkishaf etmish sivilizasiya planeti xilas ede biler





Arashdirmada elmi fantastikani xatirladan mumkun hell yollari da nezerden kecirilib. Alimler ehtimal edirler ki, yuksek inkishaf etmish sivilizasiya kosmosda neheng gunesh siperleri yerleshdirmekle ve ya Gunesh shualarinin bir hissesini eks etdiren xususi hisseciklerden istifade etmekle Yere catan enerjini azalda biler.

Diger nezeri variant ise Yerin orbitinin tedricen deyishdirilerek planetin zaman kecdikce Guneshden uzaqlashdirilmasidir.

Tedqiqat muellifleri bildirirler ki, bele texnologiyalarin gelecekde mumkun olub-olmayacagi melum deyil. Bununla bele, onlarin fikrince, hem tebii tekamul, hem de potensial texnoloji mudaxileler Yer uzerinde bitki heyatinin omrunu daha da uzada biler.

Qlobal istileshme ile bagli son veziyyet





Bundan evvel bildirilmishdi ki, qlobal istileshme 2°C heddine yaxinlashdiqca yay aylarinda isti hava dalgalari daha da guclenecek. "Climate Central" qeyri-kommersiya elmi teshkilatinin melumatina gore, may ayinda atmosferde karbon qazinin konsentrasiyasi rekord seviyyeye catib. Bu ise yay movsumunde orta ayliq qlobal temperaturun senaye inqilabindan evvelki dovrle muqayisede texminen 1,9°C yuksek ola bileceyini gosterir.

Telegramda izleyin