Bir vaxtlar insanin heyat yolu sanki evvelceden cekilmish xeriteye benzeyirdi: mektebi bitirmek, ishe duzelmek, evlenmek, sonra da ushaq sahibi olmaq... Bu merhelelerden hansisa gecikende qohumlarin, qonshularin, hetta tesadufi tanishlarin bele vereceyi sual hazir idi: "Bes sen ne vaxt evlenirsen"?

İndi ise hemin xeritenin xetleri silinmeye bashlayib. Genclerin bir hissesi evliliyi heyatin mutleq dayanacagi hesab etmir, digerleri ise aile qurmaq istese de, bu qerari illerle texire salir. Kenardan baxanda bunu "gencler mesuliyyetden qacir" kimi qiymetlendirenler tapilir. Ancaq meselenin icine girdikde gorunur ki, sohbet tekce istememekden getmir. Bezen gencler evlilikden deyil, evlilikle birlikde ciyinlerine dushecek agir yukden cekinirler.

Lent.az genclerin evlilik qorxusu ile bagli maraqli arashdirmasini teqdim edir:

Sevgi var, amma ev yoxdur

Muasir genc ucun aile qurmaq yalniz iki insanin bir-birini sevmesi demek deyil. Kiraye haqqi, ev eshyalari, toy xercleri, gundelik telebat, ishin sabitliyi ve gelecekde ushagin teminati da bu qerarin gorunmeyen terefleridir. Bezen iki insan bir-birini sevir, amma "Harada yashayacagiq"? sualinin cavabini tapa bilmir. Valideynlerle eyni evde yashamaq istemirler, ayrica menzil almaq ise uzun illerin qazancini teleb edir. Kirayede yashamaq mumkundur, amma sabah ishini itirende hemin kirayenin nece odeneceyi bilinmir. Belelikle, romantik bir qerar kimi gorunen evlilik yavash-yavash iqtisadi hesablamaya cevrilir.

BMT-nin Ehali Fondu terefinden 2026-ci ilde 73 olkede 108 minden cox genc arasinda aparilan arashdirma gosterib ki, ekseriyyeti aile qurmaq ve ovlad sahibi olmaq isteyir. Lakin munasibete bashlamaq ve aile qurmaq ucun en boyuk maneeler sirasinda maddi cetinlikler ve menzil problemi gosterilib. Respondentlerin 81 faizi munasibet qurmaq ucun maliyye sabitliyini vacib sayib, 57 faizi ise pul ve yashayish imkanlarini esas maneelerden biri kimi qiymetlendirib. Demeli, genclerin hamisi sevgiden uz dondermeyib. Sadece sevginin uzerine yazilan hesab cox boyuyub.

Toy bir gun, borcu bir nece il

Evliliyi cetinleshdiren bashqa bir mesele de toylarla bagli formalashmish gozlentilerdir. Boyuk restoran, yuzlerle qonaq, bahali gelinlik, fotocekilish, musiqiciler, cehiz ve zinet eshyalari... Bezen iki gencin birlikde heyat qurmaq arzusu ailelerin "el icinde nece goruneceyik"? qaygisinin arxasinda qalir.

Eslinde evlilik iki neferlik qerardir, amma toy cox vaxt yuzlerle insan ucun hazirlanan numayishe cevrilir. Neticede gencler aile heyatina rahatliqla deyil, borcla bashlayirlar. Bunu goren bashqa gencler ise oz-ozune dushunur: "Belke bir az da gozleyim"?

Buradaki "bir az" bezen bir nece ile cevrilir. Cunki maash artir, amma xercler de onunla birlikde boyuyur. Genc bir gun ev almagi, bashqa gun avtomobil, sonra ise toy ucun pul toplamagi planlashdirir. Heyatin butun shertlerinin eyni anda ideal olacagi gunu gozledikce evlilik de uzaqlashir.

Qadinlar artiq yalniz "ere getmek" ucun yashamir

Kecmishde qadin ucun iqtisadi ve sosial tehlukesizliyin esas yollarindan biri evlilik sayilirdi. Tehsil almaq, ishlemek, ayrica yashamaq ve musteqil qerar vermek imkanlari indiki qeder genish deyildi. Buna gore de aile qurmaq cox vaxt shexsi secimden daha cox sosial zerurete cevrilirdi. Bu gun ise qadinlar tehsil alir, karyera qurur, oz gelirini qazanir ve heyatini tekbashina idare ede bilir. Bu deyishiklik evliliye olan munasibeti de deyishib. Qadin artiq sadece "evlilik" ucun uygun olmayan munasibete razilashmaq istemir. O, evliliyin heyatini mehdudlashdirmasini deyil, zenginleshdirmesini gozleyir. Bu ise secim meyarlarini yukseldib. Maddi imkan qeder emosional yetkinlik, hormet, ev ishlerinin bolushdurulmesi, shexsi serhedler ve karyeraya munasibet de onem dashiyir. Genc qadin ozune "Meni kim alacaq?" sualini deyil, "Kiminle heyatim daha yaxshi olacaq"? sualini verir.

Kishiler de gorunmeyen tezyiq altindadir

Diger terefden, kishilerden hele de ev, avtomobil, yuksek gelir ve aileni tekbashina temin etmek gozlenilir. Cemiyyet deyishse de, "kishi her sheye hazir olmalidir" dushuncesi tam deyishmeyib. İshinin sabit olmadigini, ev almaga imkaninin catmadigini goren genc kishi evliliyi texire salir. O, bezen munasibet qurmaqdan da uzaqlashir, cunki qarshisina qoyulan telebleri yerine yetire bilmeyeceyini dushunur. Burada mesele mesuliyyetsizlik deyil, ozunu kifayet qeder hazir hiss etmemekdir. Yeni arashdirmalarda genclerin munasibet ve aile qurmaq qerarina maliyye veziyyetinin ciddi tesir etdiyi gorunur. 2026-ci ilde kecirilen bir sorguda Z nesline mensub ishtirakcilarin 40 faizi maddi veziyyetinin sevgi heyatina mane oldugunu bildirib. Sorguda maashin ve maliyye davranishlarinin munasibetlerde uygunluq meyarina cevrildiyi de qeyd olunub. Belece, qadinlar kohne rollara qayitmaq istemir, kishiler ise kohne rollarin yukunden cixa bilmir. İki teref de deyishib, amma cemiyyetin gozlentileri bu deyishiklikle eyni suretle yenilenmeyib.

Boshanma hekayeleri gencleri dushundurur

Evvelki nesillerde ugursuz nikahlar cox vaxt evin divarlari arasinda gizledilirdi. İnsanlar munasibetleri xoshbext olmasa bele, "ushaqlara gore", "el ne deyer"? qorxusundan ve ya maddi asililiq sebebinden birlikde qalirdilar. Bu gun gencler hemin munasibetleri daha aydin gorurler. Valideynlerinin mubahiselerine shahid olmush, yaxinlarinin agir boshanma prosesini izlemish, sosial shebekelerde yuzlerle xeyanet ve shiddet hekayesi oxumush bir insanin evliliye ehtiyatla yanashmasi teeccublu deyil. Onlar evlenmeyin asan, yanlish evlilikden cixmagin ise cox agir oldugunu bilirler. Buna gore de "vaxt kecir" tezyiqi ile qerar vermekdense, uzun muddet gozlemeyi secirler. Bezileri ucun tek qalmaq, yanlish insanla eyni evde tenha qalmaqdan daha tehlukesiz gorunur.

Sosial shebekeler secimleri artirib, yaxinligi azaldib

Bu gun insanin qarshisinda evvelki nesillerle muqayisede daha cox secim var. Tanishliq tetbiqleri ve sosial shebekeler minlerle insani bir ekranin icinde elcatan edir. Lakin secim artdiqca qerar vermek asanlashmayib, eksine, daha da cetinleshib. İnsan tanish oldugu shexsle munasibet qurmaga calisharken daxilinde bashqa bir fikir yashayir: "Belke qarshima daha uygun biri cixacaq"? Bu dushunce munasibetlerin derinleshmesine mane olur. Kicik bir anlashilmazliq zamani problemi hell etmek evezine, novbeti insana kecmek daha asan gorunur.

Sosial shebekeler hem de munasibetler ucun qeyri-real standartlar yaradib. İnsanlar bashqalarinin bahali toylarini, surprizlerini, seyahetlerini ve hediyyelerini gorur, lakin hemin goruntulerin arxasindaki borcu, mubahiseni ve yorgunlugu gormurler. Neticede real munasibet ekrandaki ideal heyatla muqayise edilir ve hemishe bir qeder solgun gorunur.

Gencler evlilikden cox ozlerini itirmekden qorxurlar

Muasir genclik shexsi azadliga evvelki nesillerden daha cox deyer verir. Tek seyahet etmek, karyera qurmaq, yeni bacariqlar oyrenmek, dostlari ile vaxt kecirmek ve oz qerarlarini serbest vermek isteyir. Evlilik ise bezi ailelerde hele de bu azadliqlarin sonu kimi teqdim olunur. "Evlendinse, artiq bele geyinme", "dostlarinla cox gorushme", "ishden gec gelme", "ailenin sozunden cixma" kimi yanashmalar genclerde qorxu yaradir. Onlar heyatlarina bir yol yoldashi deyil, yeni nezaretci gelmesini istemirler.

Eslinde genclerin coxu aile heyatina deyil, icinde ferd kimi yox olacagi munasibete qarshidir. Onlar evlenenden sonra da oz adlarini, arzularini, dostlarini ve shexsi serhedlerini qorumaq isteyirler.

Problem evlenmek istememek deyil

Gencler haqqinda danisharken tez-tez "indiki nesil aile istemir" deyilir. Ancaq arashdirmalar bunun tam heqiqet olmadigini gosterir. UNFPA-nin genishmiqyasli sorgusunda ishtirak edenlerin ucde ikiden coxu nikahi ideal munasibet formalarindan biri kimi gosterib. Eyni zamanda 88 faiz maliyye tehlukesizliyini, 87 faiz sabit ishi, 85 faiz ise emosional hazirligi valideynliye hazir olmagin esas shertleri sayib. Yeni gencler aile arzusundan imtina etmeyibler. Onlar sadece evvelki nesillerin "evvel evlenerik, sonra her shey duzeler" yanashmasina daha az inanirlar. İndiki genc evvelce oz ayaqlari uzerinde dayanmaq, kim oldugunu anlamaq, qarshisindaki insani tanimaq ve sabahina mueyyen qeder guvenmek isteyir. Bu gozlentiler bezen heddinden artiq ola biler. Heyatin tam hazir, problemsiz ve risksiz vaxti hec vaxt gelmir. Lakin genclerin ehtiyatli davranmasini sadece mesuliyyetsizlik kimi teqdim etmek de dogru deyil. Belke esas sual "Gencler niye evlenmir"? olmamalidir. Belke sorushmaliyiq: Onlarin severek, tehlukesiz ve ozlerini itirmeden aile qura bilmesi ucun cemiyyet hansi sheraiti yaradib?

Cunki bezen genc evliliye "yox" demir. Sadece borcla bashlayan, tezyiqle davam eden ve azadliginin bitdiyi bir heyata "he" demek istemir.

Telegramda izleyin