Atom saatlarinin gosterdiyi vaxtla Yerin firlanmasi arasindaki kicik ferqler illerdir "artiq saniye" adlanan duzelishlerle aradan qaldirilir. Lakin planetin son illerde gozlenilmeden suretlenmesi bu defe saata bir saniye elave etmek evezine bir saniyenin cixarilmasini teleb ede bilecek yeni ehtimali gundeme getirib.





Qaynarinfo xeber verir ki, Gunesh sutkasi 24 saat hesab edilse de, Yerin oz oxu etrafinda firlanmasi yuksek deqiqlikli zamanolcme sistemleri baximindan tam sabit deyil. Buna gore de atom saatlari ile planetin firlanmasini uygunlashdirmaq ucun 1970-ci illerden etibaren mueyyen dovrlerde artiq saniye tetbiq edilir.

Duzelish teleb olunduqda bu emeliyyatlar iyunun 30-da ve ya dekabrin 31-de heyata kecirilir. Bele meqamlarda saatlar qisa muddet erzinde 23:59:60 gostere ve zaman olcmesindeki kicik ferq aradan qaldirila biler.

Bu defe saniye elave etmek evezine cixarmaq lazim gele biler





Ay ile Yer arasindaki qarshiliqli tesir planetimizin firlanma suretinin milyardlarla il erzinde umumilikde azalmasina sebeb olur. Bununla bele, Yerin daxili strukturunda bash veren prosesler sebebinden 2015-ci ilden etibaren eks istiqametde deyishiklik mushahide olunub ve firlanma sureti artmaga bashlayib.

2016-ci ile qeder heyata kecirilen butun duzelishler zamani saata musbet artiq saniye elave edilib. Son illerdeki suretlenme ise tarixde ilk defe "menfi artiq saniye", yeni sistemden bir saniyenin cixarilmasi ehtimalini ortaya cixarib.

Problemin esas hissesi de bundan sonra bashlayir. Komputer sistemleri ve texnoloji infrastrukturlar vaxtdan bir saniyenin cixarilmasina hazir olmaya biler. Bele bir deyishiklik ciddi proqram teminati problemlerine sebeb ola biler.

Beynelxalq Cekiler ve Olculer Burosu qarshidaki ay Paris yaxinliginda kecirilecek toplantida artiq saniyenin geleceyini yeniden muzakire edecek. Daha evvel bu tetbiqin 2035-ci ile qeder legv edilmesi planlashdirilmishdi. Yeni muzakirelerde ise sistemin tamamile dayandirilmasi meselesi de gundemde olacaq.

Alternativ hell: artiq saat





Artiq saniyenin legv edilmesi halinda atom saatlari ile Yerin firlanmasi arasindaki ferq zaman kecdikce toplanmaga davam edecek. Bu problemin helli ucun ireli surulen variantlardan biri ayriyri saniyeler evezine daha uzun zaman intervallarindan istifade etmekle "artiq saat" tetbiq etmekdir.

Teklife esasen, umumi ferq 3 600 saniyeye, yeni bir saata catdiqda toplu duzelish edile biler. Lakin bunun yaxin gelecekde gundeme geleceyi gozlenilmir. İlk artiq saniyenin tetbiq edildiyi 1972-ci ilden beri umumi ferq cemi 27 saniyeye catib.

Bu suret davam ederse, bir saatliq duzelishe ehtiyac yaranmasi minlerle il ceke biler. Bu muddet erzinde zamanolcme texnologiyalari da inkishaf etmekde davam edir. Xususile optik atom saatlari standart atom saatlarinin elde etdiyi deqiqlik seviyyesini ashan yeni olcme imkanlari teqdim edir.

Telegramda izleyin