"Genc neslin milli menlik shuurunun formalashdirilmasi ve vetenperverlik hisslerinin guclendirilmesi her bir cemiyyetin geleceyi baximindan muhum ehemiyyet dashiyan meselelerdendir. Cunki dovletin davamli inkishafi yalniz iqtisadi gostericiler, muasir texnologiyalar ve guclu institutlarla deyil, eyni zamanda oz tarixini, dilini, medeniyyetini ve dovletcilik deyerlerini bilen, cemiyyet qarshisinda mesuliyyetini derk eden vetendashlarin yetishdirilmesi ile baglidir. Bu baximdan genclerin milli shuurunun inkishafi hem ailenin, hem tehsil muessiselerinin, hem de butovlukde cemiyyetin qarshisinda muhum vezifeler qoyur".

Bunu Anarim.Az danishan deputat Cavanshir Pashazade bildirib.

Deputat qeyd edib ki, milli menlik shuuru insanin ozunu mueyyen bir xalqin, dovletin ve medeniyyetin ayrilmaz hissesi kimi derk etmesidir:

"Bu anlayish yalniz milli mensubiyyet hissinden ibaret deyil. Burada dogma dile, tarixe, medeni irse, milli-menevi deyerlere hormet, dovlet remzlerine ehtiram, cemiyyet qarshisinda mesuliyyet ve olkenin geleceyine tohfe vermek isteyi de muhum yer tutur. Milli menlik shuuru inkishaf etmish genc oz kecmishini tanimaqla yanashi, geleceye de mesuliyyetle yanashir.

Vetenperverlik ise yalniz emosional bagliliq anlayishi ile mehdudlashmamalidir. Esl vetenperverlik olkeni sevmekle yanashi, onun inkishafi ucun faydali olmaq, qanunlara hormet etmek, ictimai mesuliyyet dashimaq, tehsile ve emeye ciddi yanashmaq, dovlet ve cemiyyet qarshisinda uzerine dushen vezifeleri vicdanla yerine yetirmekdir. Bir gencin oz peshesini yuksek seviyyede oyrenmesi, elmi arashdirmalar aparmasi, yeni texnologiyalar yaratmasi, muellim, hekim, muhendis, herbci ve ya diger sahe uzre mesuliyyetli mutexessis kimi formalashmasi da vetene xidmetin muhum formalaridir.


Milli shuurun temeli ilk novbede ailede qoyulur. Ushagin doguldugu gunden eshitdiyi dil, ailede gorduyu munasibetler, boyuklerin tarixe ve milli deyerlere yanashmasi onun dunyagorushunun formalashmasina tesir gosterir. Valideynlerin oz davranishlari ile numune olmasi burada xususi ehemiyyet dashiyir. Ushaga veteni sevmek haqqinda danishmaq qeder, ona mesuliyyetli, durust, merhemetli ve zehmetkesh olmagi oyretmek de vacibdir. Cunki milli deyerler yalniz sozle deyil, gundelik davranishla menimsenilir".

Deputat vurgulayib ki, tehsil muessiselerinin uzerine dushen vezife ise daha genishdir:

"Mekteb ve diger tehsil ocaqlari genclere yalniz akademik bilik vermekle kifayetlenmemeli, onlarin dunyagorushunun, vetendashliq movqeyinin ve sosial mesuliyyetinin formalashmasina da sherait yaratmalidir. Tarix, edebiyyat, cografiya ve diger fenlerin tedrisi milli yaddashin qorunmasi baximindan ehemiyyetlidir. Lakin bu proses formal tedbirlerden kenara cixmali, shagird ve telebelerin musteqil dushunmesi, sual vermesi, arashdirmasi ve oyrendiklerini muasir heyatla elaqelendirmesi ile mushayiet olunmalidir.

Milli tarixe maragin artirilmasi da bu istiqametde muhum vasitelerden biridir. Tarixi hadiseleri yalniz tarixler ve adlar toplusu kimi teqdim etmek evezine, onlarin cemiyyetin inkishafina tesiri, insanlarin heyatinda yaratdigi deyishiklikler ve dovletcilik baximindan ehemiyyeti izah edilmelidir. Muzeylere, tarixi mekanlara, memorial komplekslere ve medeniyyet muessiselerine seferler genclerin tarixi yaddashinin zenginleshmesine komek ede biler. Tarixin canli shekilde oyrenilmesi genclerde kecmishe maragi daha da artirir".

Deputat soyleyib ki, Azerbaycanin zengin medeni irsi de milli menlik shuurunun formalashmasi ucun muhum menbedir:

"Mugam, ashiq seneti, xalcaciliq, milli metbex, edebiyyat, musiqi, teatr ve diger medeni irs numuneleri genc neslin oz milli kimliyini daha derinden tanimasina imkan yaradir. Bununla yanashi, milli medeniyyetin qorunmasi onu muasir dunyadan tecrid etmek anlamina gelmemelidir. Eksine, gencler hem oz medeni irsini bilmeli, hem de muxtelif xalqlarin medeniyyetlerine hormetle yanashmagi bacarmalidir.

Dil meselesi de milli menlik shuurunun muhum komponentlerindendir. Ana dilinin qorunmasi ve duzgun istifadesi milli medeniyyetin davamliliginin esas shertlerinden biridir. Genclerin Azerbaycan dilinde duzgun danishmasi ve yazmasi, mutalieye maraq gostermesi, klassik ve muasir edebiyyat numuneleri ile tanish olmasi onlarin milli dushunce dunyasinin zenginleshmesine xidmet edir. Eyni zamanda xarici dillerin oyrenilmesi de muasir dovrde boyuk ustunlukdur. Milli kimliyi qorumaqla dunyaya aciq olmaq bir-birine zidd deyil.

Muasir dovrde genclerin milli shuurunun formalashmasina sosial media ve reqemsal informasiya muhiti de ciddi tesir gosterir. Gencler her gun muxtelif olkelerden, medeniyyetlerden ve ideoloji muhitlerden gelen coxsayli informasiyalarla qarshilashirlar. Bu sheraitde onlarin informasiya savadliliginin artirilmasi xususi ehemiyyet dashiyir. Genc yalniz melumati qebul eden deyil, onun menbeyini arashdiran, fakti fikirden ayiran ve manipulyativ mezmunu mueyyen ede bilen feal informasiya istifadecisi olmalidir".

Deputat bildirib ki, reqemsal muhitde vetenperverlik anlayishinin da yeni formalari meydana cixir:

"Olkenin tarixi, medeniyyeti ve ugurlari barede duzgun ve etibarli melumatlarin yayilmasi, milli medeniyyet numunelerinin reqemsal platformalarda tanidilmasi, Azerbaycan dilinde keyfiyyetli mezmunun hazirlanmasi genclerin ictimai ishtirakinin muasir istiqametlerindendir.Bununla yanashi, sosial shebekelerde emosional ve tesdiqlenmemish melumatlarin yayilmasindan cekinmek de mesuliyyetli vetendash davranishinin bir hissesidir.


Vetenperverlik terbiyesinde edalet ve humanizm prinsipleri de xususi yer tutmalidir. Oz olkesini seven insan eyni zamanda insan huquqlarina, qanunun aliliyine, diger insanlarin leyaqetine ve ferqliliklerine hormet etmeyi bacarmalidir. Genclere vetenperverlik anlayishinin nifret, ayri-seckilik ve bashqa xalqlara qarshi dushmencilikle elaqelendirilmemesi izah edilmelidir. Saglam milli shuur oz milli deyerlerini qorumaqla yanashi, bashqalarinin deyerlerine hormet etmeyi de nezerde tutur.

Genclerin ictimai heyatda ishtirakinin genishlendirilmesi de milli menlik shuurunun inkishafina musbet tesir gosterir. Konulluluk fealiyyeti, sosial layiheler, ekoloji teshebbusler, xeyriyye aksiyalari, medeni tedbirler ve ictimai layiheler genclere cemiyyet ucun faydali olmaq imkanlari yaradir. İnsan oz emeyinin bashqalarinin heyatina musbet tesir etdiyini gordukce vetendashliq mesuliyyeti de mohkemlenir.

İdman da genclerin terbiyesinde muhum vasitelerden biridir. Komanda ruhu, intizam, meqsede catmaq ucun sebirli olmaq, reqibe hormet gostermek ve meglubiyyetden netice cixarmaq kimi keyfiyyetler gencin xarakterinin formalashmasina komek edir. İdman ugurlarinin cemiyyet terefinden duzgun qiymetlendirilmesi genclerde olkeni beynelxalq mustevide layiqince temsil etmek motivasiyasini da guclendire biler.

Vetenperverlik terbiyesinin muhum istiqametlerinden biri de Azerbaycanin muasir inkishaf proseslerinin genclere duzgun izah edilmesidir. Qarabag ve Sherqi Zengezurda aparilan berpa ve quruculuq ishleri, Boyuk Qayidish prosesi, yeni yashayish menteqelerinin salinmasi, yollarin, mekteblerin, xestexanalarin ve diger infrastrukturun yaradilmasi genclerin olkenin geleceyi ile bagli mesuliyyet hissinin formalashmasina movzu ola biler. Bu prosesler yalniz dovlet siyaseti kimi deyil, hem de gelecek nesillerin qarshisinda duran sosial, iqtisadi ve peshekar vezifeler baximindan oyrenilmelidir.


Genclerin vetenperverliyinin inkishafinda herbi-vetenperverlik terbiyesi de muhum yer tutur. Lakin bu istiqametde esas meqsed yalniz herbi xidmete hazirliqla mehdudlashmamalidir. Genclerde intizam, mesuliyyet, kollektiv fealiyyet, dovlet remzlerine hormet, fovqelade veziyyetler zamani duzgun davranish ve cemiyyetin tehlukesizliyine tohfe vermek kimi bacariqlarin formalashdirilmasi da vacibdir".

"Milli menlik shuurunun inkishafinda edebiyyatin imkanlari xususile genishdir. Azerbaycan edebiyyatinin klassik ve muasir numayendelerinin eserlerinde veten, insan, meneviyyat, edalet, aile ve cemiyyet kimi movzular genish yer tutur. Genclerin edebi numuneleri oxumasi onlarin yalniz dil ve dunyagorushunu deyil, hem de emosional ve menevi dunyasini zenginleshdirir. Oxuyan, arashdiran ve dushunen genc muxtelif informasiya tesirlerine qarshi daha dayaniqli movqe formalashdira bilir.

Burada muellim amilinin rolunu da xususi qeyd etmek lazimdir. Muellim yalniz bilik oturen shexs deyil, hem de genc neslin dunyagorushunun formalashmasina tesir eden muhum shexsiyyetdir. Muellimin edaletli munasibeti, peshesine bagliligi, shagirdin fikrine hormetle yanashmasi ve shexsi numunesi terbiye prosesinin effektivliyini artirir. Shagird oz muelliminde mesuliyyet, durustluk ve peshekarliq gordukde hemin davranish modelini menimsemeye daha cox meyil gosterir.

Valideyn-mekteb emekdashligi da bu prosesin uguru ucun vacibdir. Aile ile mekteb arasinda elaqe yalniz ushagin qiymetleri ve ders davamiyyeti ile mehdudlashmamalidir. Ushagin maraqlari, sosial davranishi, mutaliesi, reqemsal muhitden istifadesi ve ictimai fealiyyete munasibeti barede de emekdashliq qurulmalidir. Bele yanashma gencin daha saglam ve ardicil terbiye muhitinde boyumesine imkan verir", deye - deputat qeyd edib.

Deputat hemcinin vurgulayib ki, bu gun gencler qarshisinda evvelki nesillerden ferqli imkanlar ve cagirishlar dayanir:

"Qloballashma, suretli texnoloji inkishaf, suni intellekt, sosial media ve beynelxalq informasiya muhiti onlarin dunyagorushunun formalashmasina birbasha tesir edir. Bu realliq milli deyerlerin qorunmasini daha da aktual edir. Lakin milli deyerleri qorumagin en effektiv yolu genci dunyadan tecrid etmek deyil, ona oz kimliyini derk ederek dunyaya aciq olmagi oyretmekdir.

Milli menlik shuuru yuksek olan genc oz olkesinin problemlerini de gormeyi bacarmalidir. Vetenperverlik yalniz ugurlari sadalamaq deyil, cemiyyetin qarshisinda duran problemlerin helline tohfe vermek mesuliyyetini de qebul etmekdir. Tehsil keyfiyyetinin yukseldilmesi, etraf muhitin qorunmasi, sosial hemreylik, qanunlara hormet, korrupsiyaya ve ayri-seckiliye qarshi dozumsuzluk, ictimai emlaka qaygi kimi meselelerde genclerin feal ishtiraki saglam vetendashliq movqeyinin gostericisidir.

Bu baximdan genclere "olke ucun ne ede bilerem?" sualini vermek xususi ehemiyyet dashiyir. Bu sualin cavabi her bir gencin imkanlarina uygun ferqli ola biler. Kimse elmi fealiyyetle, digeri idmanla, bashqa biri sahibkarliqla, muellimlikle, texnologiya ile, incesenetle ve ya ictimai fealiyyetle olkenin inkishafina tohfe vere biler. Esas mesele gencin oz potensialini cemiyyetin ve olkenin inkishafi ile elaqelendirmesidir.

Netice etibarile, milli menlik shuurunun ve vetenperverlik hisslerinin terbiyesi uzunmuddetli ve kompleks prosesdir. Bu proses yalniz bir dersin, bir tedbirin ve ya bir bayram gununun cercivesinde heyata kecirile bilmez. Aile, mekteb, ali tehsil muessiseleri, media, medeniyyet ocaqlari, ictimai teshkilatlar ve dovlet institutlari bu istiqametde bir-birini tamamlayan fealiyyet gostermelidir.

Genc neslin milli menlik shuurunun inkishaf etdirilmesi eslinde geleceyin vetendashinin formalashdirilmasi demekdir. Oz tarixini ve dilini bilen, milli-menevi deyerlerine hormet eden, eyni zamanda muasir elmi ve texnoloji biliklere yiyelenen, qanuna ve insan leyaqetine hormet gosteren, cemiyyet qarshisinda mesuliyyet dashiyan gencler dovletin en muhum sosial kapitalidir. Vetenperverliyin en dayaniqli formasi ise mehz bele vetendashliq mesuliyyetinden kecir: veteni sevmek, onun deyerlerini qorumaq ve oz biliyi, emeyi ve davranishi ile onun geleceyine tohfe vermek".

P.S. Yazi Azerbaycan Respublikasi Medianin İnkishafi Agentliyinin maliyye desteyi ile "Genc neslin milli menlik shuurunun inkishaf etdirilmesi ve vetenperverlik hisslerinin terbiyesi" movzusuna uygun olaraq derc edilir.

Aysel Yusifqizi

Telegramda izleyin